Ngày 19/3/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 81/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường sắt, nhằm hoàn thiện khung pháp lý về xử lý vi phạm, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và bảo đảm an toàn trong hoạt động vận tải đường sắt. Nghị định có hiệu lực thi hành từ ngày 15/5/2026.
Nghị định quy định cụ thể các hành vi vi phạm hành chính, hình thức xử phạt, mức phạt tiền, biện pháp khắc phục hậu quả, thẩm quyền xử phạt, thẩm quyền lập biên bản và tổ chức thi hành quyết định xử phạt trong lĩnh vực giao thông đường sắt.
Nghị định 81/2026/NĐ-CP được ban hành nhằm thay thế các quy định xử phạt trước đây liên quan đến lĩnh vực đường sắt, tạo cơ sở pháp lý đồng bộ cho việc xử lý vi phạm hành chính trong hoạt động đường sắt.
Theo đó, Nghị định quy định đầy đủ hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường sắt; hình thức xử phạt và mức phạt tiền cụ thể; biện pháp khắc phục hậu quả; đối tượng bị xử phạt và thẩm quyền xử phạt; quy định về lập biên bản và thi hành quyết định xử phạt; nguyên tắc áp dụng xử phạt đối với các hành vi vi phạm liên quan. Đối với các hành vi vi phạm thuộc lĩnh vực khác nhưng có liên quan đến giao thông đường sắt thì áp dụng các nghị định xử phạt tương ứng trong lĩnh vực quản lý nhà nước có liên quan.
Một trong những điểm mới nổi bật của Nghị định là điều chỉnh tăng mức xử phạt đối với hành vi vượt rào chắn, vượt đường ngang khi tín hiệu cảnh báo đang hoạt động hoặc khi chắn đã đóng. Quy định này nhằm ngăn chặn các hành vi nguy hiểm thường xuyên xảy ra tại các điểm giao cắt giữa đường bộ và đường sắt, là nguyên nhân dẫn đến nhiều vụ tai nạn nghiêm trọng.
Nghị định đã bổ sung quy định xử phạt đối với người đi bộ vi phạm quy định an toàn đường sắt, trong đó có hình thức cảnh cáo đối với một số hành vi vượt rào chắn khi chắn đang dịch chuyển. Điểm mới này góp phần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của người dân khi qua đường sắt, không chỉ tập trung vào phương tiện cơ giới mà còn điều chỉnh hành vi của người tham gia giao thông nói chung.
Nghị định quy định chi tiết từng nhóm hành vi vi phạm trong hoạt động quản lý, khai thác kết cấu hạ tầng đường sắt; hoạt động vận tải đường sắt; bảo đảm an toàn chạy tàu; hành vi xâm phạm công trình đường sắt; vi phạm tại đường ngang, lối đi tự mở; vi phạm quy định về bảo đảm an toàn giao thông đường sắt. Việc quy định cụ thể giúp cơ quan chức năng dễ áp dụng pháp luật, bảo đảm tính minh bạch và thống nhất trong xử phạt.
Ngoài hình thức phạt tiền, Nghị định còn quy định nhiều biện pháp khắc phục hậu quả như: Buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu; buộc tháo dỡ công trình vi phạm; buộc di dời vật cản trong hành lang an toàn đường sắt; buộc thực hiện các biện pháp bảo đảm an toàn chạy tàu. Các biện pháp này giúp xử lý triệt để vi phạm, hạn chế nguy cơ tái diễn và bảo đảm an toàn vận hành hệ thống đường sắt.
Nghị định 81/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 15/5/2026 và thay thế Nghị định số 100/2019/NĐ-CP ngày 30 tháng 12 năm 2019 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ và đường sắt (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 123/2021/NÐCP ngày 28 tháng 12 năm 2021 của Chính phủ sửa đổi, bồ sung một số điều của các Nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hàng hải; giao thông đường bộ, đường sắt; hàng không dân dụng).
Việc ban hành Nghị định 81/2026/NĐ-CP được đánh giá là bước đi quan trọng trong việc siết chặt kỷ cương pháp luật, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và phòng ngừa tai nạn giao thông đường sắt.
Nghị định không chỉ tăng mức xử phạt đối với các hành vi nguy hiểm như vượt rào chắn, xâm phạm hành lang an toàn đường sắt mà còn bổ sung các quy định cụ thể về trách nhiệm và thẩm quyền xử phạt, góp phần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của tổ chức, cá nhân, bảo đảm an toàn vận hành hệ thống đường sắt quốc gia.
Trong thời gian tới, các bộ, ngành, địa phương cần tăng cường tuyên truyền, phổ biến nội dung Nghị định, đồng thời đẩy mạnh kiểm tra, xử lý vi phạm, qua đó xây dựng môi trường giao thông đường sắt an toàn, văn minh và hiện đại.
Thái Thiện - Công an tỉnh Lạng Sơn