Nhằm tiếp tục hoàn thiện chính sách hình sự, đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm trong tình hình mới và thể chế hóa các chủ trương của Đảng về cải cách tư pháp, Bộ Công an đã chủ trì xây dựng dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) trình Quốc hội khóa XVI xem xét tại Kỳ họp không thường lệ thứ nhất diễn ra vào ngày 03/8/2026.
Infographic minh họa 5 đề xuất mới đáng chú ý của dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi)
Việc sửa đổi Bộ luật Hình sự lần này nhằm khắc phục những bất cập phát sinh trong quá trình thi hành Bộ luật Hình sự hiện hành, đồng thời đáp ứng yêu cầu đấu tranh với các loại tội phạm mới, nhất là tội phạm sử dụng công nghệ cao, tội phạm trên không gian mạng và các hành vi vi phạm trong bối cảnh chuyển đổi số, hội nhập quốc tế. Dự thảo cũng hướng tới hoàn thiện chính sách hình sự theo hướng vừa bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật, vừa bảo đảm quyền con người, quyền công dân theo Hiến pháp. Một số đề xuất mới đáng chú ý của dự thảo gồm:
Thứ nhất, đề xuất bổ sung, hoàn thiện các quy định về xử lý tội phạm có tổ chức. Dự thảo nghiên cứu bổ sung các quy định nhằm xử lý nghiêm hơn đối với hành vi thành lập, tham gia, chỉ huy hoặc điều hành tổ chức tội phạm; đồng thời hoàn thiện cơ sở pháp lý phục vụ công tác đấu tranh với các băng, nhóm tội phạm hoạt động có tổ chức, xuyên quốc gia và sử dụng phương thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi.
Thứ hai, đề xuất sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan đến tội phạm sử dụng công nghệ cao. Trước sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ giả mạo hình ảnh, giọng nói (deepfake) và các nền tảng số, dự thảo nghiên cứu bổ sung quy định để xử lý hiệu quả hơn đối với các hành vi lợi dụng công nghệ nhằm lừa đảo chiếm đoạt tài sản, xâm phạm dữ liệu cá nhân, phát tán thông tin giả hoặc thực hiện các hành vi phạm tội khác trên không gian mạng.
Thứ ba, đề xuất điều chỉnh chính sách về hình phạt đối với một số tội danh. Dự thảo nghiên cứu sửa đổi một số quy định về hình phạt, trong đó có đề xuất tiếp tục rà soát phạm vi áp dụng hình phạt tử hình đối với một số tội danh theo hướng phù hợp với yêu cầu cải cách tư pháp, bảo đảm tính nhân đạo của pháp luật và đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm. Bộ Công an đề xuất thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình chỉ còn đối với 04/10 tội danh hiện tại.
Thứ tư, đề xuất điều chỉnh mức phạt tiền và các mức định lượng trong cấu thành tội phạm. Sau nhiều năm áp dụng Bộ luật Hình sự, nhiều mức tiền và giá trị tài sản được quy định trong các điều luật không còn phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội. Vì vậy, dự thảo đề xuất điều chỉnh các mức định lượng và mức phạt tiền của một số tội danh nhằm nâng cao tính răn đe, bảo đảm phù hợp với thực tiễn.
Thứ năm, đề xuất hoàn thiện một số quy định về miễn trách nhiệm hình sự, loại trừ trách nhiệm hình sự và án treo. Dự thảo tiếp tục nghiên cứu sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan nhằm tạo cơ sở pháp lý đầy đủ, thống nhất trong quá trình áp dụng pháp luật, góp phần xử lý đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, đồng thời thể hiện chính sách nhân đạo của Nhà nước.
Việc sửa đổi Bộ luật Hình sự là yêu cầu khách quan nhằm tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật hình sự Việt Nam, nâng cao hiệu quả phòng ngừa và đấu tranh với các loại tội phạm trong bối cảnh mới. Các nội dung nêu trên hiện mới là đề xuất trong dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) do Bộ Công an chủ trì soạn thảo và đang được Quốc hội xem xét, thảo luận. Sau khi được Quốc hội thông qua, các quy định chính thức sẽ là cơ sở pháp lý quan trọng để nâng cao hiệu quả công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm, bảo đảm an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức, cá nhân.
Xuân Đặng
Phòng Cảnh sát THAHS và HTTP