Mạng xã hội là phương tiện hữu ích để cập nhật thông tin, trao đổi kiến thức và kết nối cộng đồng. Tuy nhiên, việc đăng tải, bình luận hoặc chia sẻ nội dung thiếu thận trọng có thể làm lộ lọt thông tin, ảnh hưởng đến danh dự, uy tín của cá nhân, cơ quan, đơn vị, thậm chí làm phát sinh trách nhiệm kỷ luật hoặc trách nhiệm pháp lý.
Không gian mạng không nằm ngoài phạm vi điều chỉnh của pháp luật
Mỗi cán bộ, công chức vừa là người sử dụng mạng xã hội, vừa là người thực hiện nhiệm vụ, công vụ. Vì vậy, bên cạnh việc tuân thủ các quy định chung của pháp luật, cán bộ, công chức còn phải chấp hành quy chế làm việc, quy định về phát ngôn, cung cấp thông tin, bảo vệ bí mật nhà nước, bảo vệ dữ liệu cá nhân, bảo đảm an toàn thông tin và chuẩn mực đạo đức công vụ.
Việc sử dụng tài khoản cá nhân không đồng nghĩa với việc người dùng được tự do đăng tải mọi nội dung. Một bài viết, bình luận hoặc lượt chia sẻ của cán bộ, công chức có thể được cộng đồng nhìn nhận trong mối liên hệ với chức vụ, vị trí công tác và cơ quan nơi người đó làm việc. Nội dung thiếu chuẩn mực, sai sự thật hoặc mang tính quy kết khi chưa có căn cứ không chỉ ảnh hưởng đến uy tín cá nhân mà còn có thể gây hiểu nhầm về quan điểm của cơ quan nhà nước.
Khi trao đổi về chủ trương, chính sách hoặc những vấn đề liên quan đến chức năng, nhiệm vụ của cơ quan, cán bộ, công chức cần thực hiện đúng vai trò, thẩm quyền và quy định về phát ngôn. Ý kiến cá nhân không được thể hiện theo cách khiến người đọc hiểu đó là thông tin chính thức hoặc quan điểm đại diện cho cơ quan, đơn vị khi chưa được giao nhiệm vụ, ủy quyền.
Không đăng tải thông tin công tác khi chưa được phép
Cán bộ, công chức tuyệt đối không đăng tải, truyền đưa hoặc cung cấp trái phép thông tin thuộc bí mật nhà nước. Việc soạn thảo, lưu giữ, trao đổi, truyền nhận tài liệu chứa bí mật nhà nước phải được thực hiện trên hệ thống, thiết bị và bằng biện pháp bảo vệ theo quy định; không chụp ảnh, sao chép hoặc chuyển tài liệu qua tài khoản mạng xã hội, thư điện tử cá nhân và ứng dụng không được phép sử dụng.
Đối với tài liệu nội bộ, thông tin công tác hoặc dữ liệu không thuộc danh mục bí mật nhà nước, việc cung cấp, chia sẻ vẫn phải tuân thủ quy chế của cơ quan và thẩm quyền công bố. Không phải tài liệu nào không đóng dấu mật cũng được phép đưa lên mạng xã hội.
Nguy cơ lộ lọt thông tin có thể xuất phát từ những chi tiết tưởng như không đáng kể: ảnh chụp tại phòng làm việc có tài liệu trong hậu cảnh; màn hình máy tính hiển thị danh sách, số điện thoại hoặc hồ sơ công việc; hình ảnh giấy mời, lịch công tác, sơ đồ bố trí lực lượng; ảnh thẻ, tài khoản nghiệp vụ, mã QR, mã đăng nhập hoặc nội dung trao đổi trong nhóm làm việc.
Trước khi đăng một bức ảnh liên quan đến cơ quan, đơn vị, cần kiểm tra kỹ toàn bộ hình ảnh, phông nền, màn hình, giấy tờ, biển tên và những dữ liệu có thể bị phóng to, nhận diện hoặc khai thác.
Infographic: Một số nội dung cán bộ, công chức cần lưu ý khi sử dụng mạng xã hội.
Cẩn trọng với việc chia sẻ và tương tác thông tin
Trước khi đăng tải hoặc chia sẻ, cần kiểm tra nguồn phát hành, tác giả, thời điểm, bối cảnh và tính xác thực của thông tin. Đối với nội dung liên quan đến chủ trương, chính sách, tình hình an ninh, trật tự, vụ việc đang được xác minh, điều tra hoặc vấn đề được dư luận quan tâm, chỉ nên sử dụng thông tin từ cơ quan có thẩm quyền và các kênh truyền thông chính thống.
Không đăng tải, bình luận hoặc chia sẻ thông tin giả, sai sự thật, xuyên tạc, chưa được kiểm chứng; nội dung kích động bạo lực, gây chia rẽ, kỳ thị hoặc hoang mang trong Nhân dân. Cán bộ, công chức cũng không nên bày tỏ sự đồng tình, cổ vũ hoặc tương tác theo cách làm tăng khả năng lan truyền của thông tin xấu, độc.
Đối với vụ việc đang được cơ quan chức năng giải quyết, cán bộ không có nhiệm vụ cung cấp thông tin không nên bình luận, suy đoán nguyên nhân, quy kết trách nhiệm hoặc công bố tài liệu liên quan. Việc thông tin không đúng thẩm quyền có thể ảnh hưởng đến quá trình xác minh, xử lý và quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân có liên quan.
Cần ghi nhớ rằng việc ghi thêm dòng chữ “thông tin tham khảo”, “chưa kiểm chứng” hoặc “chia sẻ để mọi người cùng biết” không đương nhiên loại trừ trách nhiệm của người đăng tải nếu nội dung vi phạm pháp luật hoặc gây thiệt hại.
Không lạm dụng chức vụ, hình ảnh cơ quan vì mục đích cá nhân
Cán bộ, công chức không được lợi dụng chức vụ, quyền hạn, danh nghĩa hoặc uy tín của cơ quan để quảng cáo, môi giới, kinh doanh, vận động tài chính hoặc thực hiện hoạt động không liên quan đến nhiệm vụ được giao.
Không tự ý sử dụng tên, biểu trưng, hình ảnh trụ sở, trang phục, giấy tờ công vụ hoặc hình ảnh lãnh đạo cơ quan để tạo uy tín cho hoạt động cá nhân. Việc đăng tải hình ảnh thực hiện nhiệm vụ cũng cần đúng thẩm quyền, đúng mục đích và phù hợp với quy định của cơ quan; không chạy theo lượt xem, lượt tương tác mà làm ảnh hưởng đến tính nghiêm túc, chuẩn mực của hoạt động công vụ.
Cán bộ, công chức cũng cần tránh sử dụng ngôn từ thiếu chuẩn mực, xúc phạm danh dự, nhân phẩm của người khác; không tranh cãi cực đoan, công kích cá nhân hoặc đưa thông tin một chiều khi chưa được kiểm chứng. Quyền bày tỏ ý kiến phải được thực hiện trong khuôn khổ pháp luật và gắn với trách nhiệm đối với nội dung đã công bố.
Nhận diện nguy cơ giả mạo, thu thập thông tin
Các đối tượng xấu có thể tạo tài khoản giả mạo lãnh đạo, đồng nghiệp hoặc cơ quan nhà nước; sử dụng hình ảnh, thông tin công khai để kết bạn, tiếp cận, dò hỏi công việc, gửi tệp đính kèm, đường dẫn độc hại hoặc yêu cầu cung cấp mã xác thực.
Cán bộ, công chức cần hạn chế công khai thông tin về lịch trình, số điện thoại cá nhân, địa chỉ nơi ở, quan hệ gia đình và nội dung công việc. Không tùy tiện kết bạn với tài khoản lạ; không cung cấp mật khẩu, mã xác thực, dữ liệu công tác; không mở tệp hoặc truy cập đường dẫn chưa xác định rõ nguồn gửi.
Tài khoản mạng xã hội cần được đặt mật khẩu mạnh, khác với mật khẩu thư điện tử và tài khoản công vụ; bật xác thực nhiều lớp; thường xuyên kiểm tra thiết bị đăng nhập và quyền truy cập của ứng dụng. Khi thay đổi vị trí công tác hoặc số điện thoại, cần rà soát, cập nhật phương thức bảo mật để tránh bị chiếm quyền sử dụng tài khoản.
Xử lý đúng cách khi phát hiện tài khoản giả mạo hoặc thông tin vi phạm
Khi phát hiện tài khoản giả mạo cơ quan, lãnh đạo hoặc cán bộ, công chức cần:
- Lưu lại đường dẫn, tên tài khoản, hình ảnh, nội dung bài viết và thời điểm phát hiện.
- Báo cáo người có trách nhiệm hoặc bộ phận được giao quản lý thông tin, an toàn, an ninh mạng.
- Sử dụng chức năng báo cáo tài khoản vi phạm với nền tảng mạng xã hội.
- Cảnh báo trong phạm vi cần thiết theo chỉ đạo của cơ quan có thẩm quyền.
- Không tự ý nhân danh cơ quan để phát ngôn, tranh luận hoặc yêu cầu xử lý khi chưa được phân công.
- Không chia sẻ rộng rãi nội dung giả mạo nếu việc chia sẻ có thể làm thông tin tiếp tục lan truyền.
Trường hợp tài khoản cá nhân hoặc tài khoản của cơ quan bị chiếm quyền kiểm soát, cần nhanh chóng đổi mật khẩu, đăng xuất khỏi các thiết bị lạ, thông báo cho bộ phận chuyên trách và nhà cung cấp dịch vụ; đồng thời cảnh báo những người có liên quan để phòng ngừa hành vi lừa đảo.
Trách nhiệm không kết thúc sau khi xóa bài viết
Thông tin đã đăng tải trên mạng có thể được chụp lại, sao lưu và tiếp tục phát tán dù người đăng đã xóa. Tùy tính chất, mức độ và hậu quả, hành vi vi phạm có thể bị yêu cầu gỡ bỏ, cải chính, xin lỗi, bồi thường thiệt hại, xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính hoặc xem xét trách nhiệm hình sự.
Vì vậy, trước mỗi bài viết, hình ảnh, bình luận hoặc lượt chia sẻ, cán bộ, công chức cần tự kiểm tra: thông tin có chính xác không; có thuộc phạm vi được công bố không; việc đăng tải có đúng thẩm quyền không; có làm lộ thông tin công tác hoặc xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người khác không; có ảnh hưởng đến uy tín của cơ quan, đơn vị không.
Sử dụng mạng xã hội đúng pháp luật, an toàn và có trách nhiệm không chỉ là yêu cầu đối với mỗi cá nhân mà còn là một phần của kỷ luật, kỷ cương hành chính và đạo đức công vụ. Sự thận trọng của mỗi cán bộ, công chức góp phần bảo vệ thông tin, giữ gìn uy tín của cơ quan nhà nước và xây dựng môi trường mạng lành mạnh, văn minh.
Phòng An ninh chính trị nội bộ