Các nền tảng mạng xã hội, ứng dụng nhắn tin mang lại nhiều thuận lợi trong trao đổi công việc nhưng không phải là phương tiện được mặc nhiên phép sử dụng để truyền đưa thông tin, tài liệu chứa bí mật nhà nước. Chỉ một thao tác chụp ảnh, gửi nhầm hoặc chuyển tiếp tài liệu không đúng quy định cũng có thể dẫn đến nguy cơ lộ, mất bí mật nhà nước và làm phát sinh trách nhiệm pháp lý đối với người có liên quan.
Tiện lợi nhưng tiềm ẩn nguy cơ mất kiểm soát thông tin
Cùng với quá trình chuyển đổi số, việc sử dụng điện thoại thông minh, thư điện tử và các ứng dụng nhắn tin đã trở thành nhu cầu thường xuyên trong công việc. Trong nhiều trường hợp, cán bộ sử dụng nhóm trò chuyện để trao đổi tiến độ, gửi hình ảnh văn bản hoặc chuyển tài liệu cho đồng nghiệp vì thuận tiện và nhanh chóng.
Tuy nhiên, sự thuận tiện đó có thể hình thành tâm lý chủ quan. Một số người cho rằng nhóm trò chuyện ít thành viên, tài khoản đặt chế độ riêng tư hoặc tính năng tự động xóa tin nhắn đã đủ để bảo đảm an toàn. Trên thực tế, tài liệu sau khi được đưa lên môi trường mạng có thể bị sao chép, chụp lại màn hình, chuyển tiếp, đồng bộ hoặc lưu trữ trên thiết bị khác ngoài khả năng kiểm soát của người gửi.
Điện thoại cá nhân cũng có thể bị mất, bị chiếm quyền sử dụng, nhiễm mã độc hoặc tự động sao lưu dữ liệu. Thành viên trong nhóm trò chuyện có thể thay đổi vị trí công tác, sử dụng chung thiết bị hoặc để người khác tiếp cận tài khoản. Vì vậy, việc gửi tài liệu không đúng quy định, dù chưa gây hậu quả ngay lập tức, vẫn tạo ra nguy cơ mất an toàn thông tin.
Luật mới tiếp tục siết chặt trách nhiệm bảo vệ bí mật nhà nước
Luật Bảo vệ bí mật nhà nước số 117/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 01/3/2026, quy định về bí mật nhà nước, hoạt động bảo vệ bí mật nhà nước và trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan. Luật tiếp tục khẳng định yêu cầu bảo vệ bí mật nhà nước trong toàn bộ quá trình xác định, soạn thảo, sao, chụp, thống kê, lưu giữ, vận chuyển, giao nhận, cung cấp, chuyển giao, tiêu hủy và sử dụng tài liệu, vật chứa bí mật nhà nước.
Một điểm cần nhận thức đúng là không phải mọi tài liệu công tác hoặc tài liệu nội bộ đều là tài liệu chứa bí mật nhà nước. Việc xác định bí mật nhà nước phải căn cứ vào danh mục bí mật nhà nước và được thực hiện đúng thẩm quyền, trình tự. Luật đồng thời nghiêm cấm việc xác định bí mật nhà nước đối với thông tin không thuộc danh mục bí mật nhà nước.
Khi một văn bản, tài liệu đã được xác định có nội dung bí mật nhà nước, việc soạn thảo, lưu giữ, sao, chụp, giao nhận và truyền đưa phải tuân thủ quy định tương ứng với độ mật. Người được giao tiếp cận tài liệu chỉ được sử dụng đúng mục đích, phạm vi nhiệm vụ; không được tự ý cung cấp, chuyển tiếp hoặc để người không có trách nhiệm tiếp cận.
Mạng xã hội, ứng dụng nhắn tin và thư điện tử cá nhân không phải là hệ thống được mặc nhiên sử dụng để trao đổi bí mật nhà nước. Việc truyền đưa nội dung bí mật nhà nước qua mạng viễn thông phải được thực hiện bằng phương tiện, thiết bị và giải pháp đáp ứng yêu cầu bảo vệ bí mật nhà nước theo quy định.
Infographic cảnh báo những hành vi có nguy cơ làm lộ, mất bí mật nhà nước trên môi trường mạng.
Những hành vi tưởng đơn giản nhưng dễ dẫn đến sai phạm
Nguy cơ lộ, mất bí mật nhà nước không chỉ xuất phát từ hành vi cố ý. Trong thực tế, sai phạm có thể bắt đầu từ những thói quen tưởng như phục vụ công việc, chẳng hạn:
- Chụp ảnh văn bản chứa bí mật nhà nước bằng điện thoại cá nhân để tiện theo dõi hoặc gửi cho người khác.
- Gửi tài liệu vào nhóm trò chuyện của cơ quan, đơn vị khi chưa xác định đầy đủ thành viên và phạm vi được tiếp cận.
- Chuyển tiếp văn bản cho người không có nhiệm vụ trực tiếp giải quyết.
- Sử dụng thư điện tử cá nhân, dịch vụ lưu trữ trực tuyến hoặc phần mềm không được cơ quan có thẩm quyền cho phép.
- Đưa tài liệu về nhà, làm việc tại nơi công cộng hoặc để tài liệu, thiết bị ngoài tầm kiểm soát.
- Đăng hình ảnh hội nghị, phòng làm việc nhưng vô tình để lộ nội dung trên màn hình, bảng công tác hoặc tài liệu đặt trên bàn.
- Bán, cho, sửa chữa điện thoại, máy tính nhưng chưa xử lý an toàn dữ liệu công tác được lưu trên thiết bị.
- Cho rằng việc thu hồi hoặc xóa tin nhắn đồng nghĩa dữ liệu đã được xóa hoàn toàn.
- Tự ý cung cấp tài liệu cho cơ quan báo chí, tổ chức hoặc cá nhân khi chưa được người có thẩm quyền đồng ý.
Đáng chú ý, người gửi đúng địa chỉ nhưng sử dụng phương tiện không bảo đảm an toàn vẫn có thể vi phạm quy định. Ngược lại, người nhận được tài liệu không thuộc phạm vi nhiệm vụ cũng không được tiếp tục lưu giữ, khai thác hoặc chuyển tiếp mà phải báo cáo người có trách nhiệm để xử lý.
“Gửi nhầm rồi xóa” không làm mất đi nguy cơ và trách nhiệm
Khi phát hiện gửi nhầm tài liệu hoặc nghi ngờ thông tin bí mật nhà nước đã bị lộ, mất, người có liên quan không nên tự xử lý bằng cách chỉ thu hồi tin nhắn, xóa lịch sử trò chuyện hoặc đề nghị người nhận xóa tài liệu.
Việc che giấu, chậm báo cáo có thể làm mất thời gian cần thiết để đánh giá phạm vi ảnh hưởng, ngăn chặn việc tiếp tục phát tán và tổ chức các biện pháp khắc phục. Người phát hiện dấu hiệu lộ, mất bí mật nhà nước cần dừng ngay việc truyền đưa, bảo toàn thông tin liên quan và báo cáo người đứng đầu cơ quan, đơn vị hoặc bộ phận có trách nhiệm để được hướng dẫn xử lý.
Không tự ý truy cập thiết bị, tài khoản của người khác; không phát tán lại tài liệu với lý do kiểm tra; không trao đổi rộng rãi về sự cố trên các nhóm trò chuyện. Việc xử lý phải được tiến hành đúng thẩm quyền, đúng quy trình và hạn chế thấp nhất nguy cơ thông tin tiếp tục bị lộ.
Sai phạm có thể dẫn đến nhiều hình thức xử lý
Bảo vệ bí mật nhà nước là trách nhiệm của tất cả cơ quan, tổ chức và cá nhân có liên quan. Người làm lộ, làm mất, chiếm đoạt, mua bán, thu thập hoặc truyền đưa bí mật nhà nước trái pháp luật, tùy tính chất, mức độ và hậu quả, có thể bị xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.
Trách nhiệm pháp lý không chỉ đặt ra đối với trường hợp cố ý. Hành vi thiếu trách nhiệm, không tuân thủ quy trình, để người không có nhiệm vụ tiếp cận hoặc làm mất tài liệu cũng có thể bị xem xét xử lý. Vì vậy, không thể coi việc gửi tài liệu qua mạng xã hội chỉ là “sơ suất kỹ thuật” hoặc “phục vụ công việc” để loại trừ trách nhiệm.
Người đứng đầu cơ quan, đơn vị cần thường xuyên tổ chức tuyên truyền, kiểm tra, chấn chỉnh việc thực hiện quy định; xác định rõ trách nhiệm của từng cá nhân trong quản lý, sử dụng tài liệu và thiết bị; kịp thời phát hiện những sơ hở có thể dẫn đến lộ, mất bí mật nhà nước.
Hình thành thói quen làm việc an toàn
Để phòng ngừa sai phạm, mỗi cán bộ, công chức, viên chức cần thực hiện nghiêm các nguyên tắc:
- Trước khi sử dụng tài liệu, phải xác định rõ tính chất, độ mật và phạm vi người được phép tiếp cận.
- Chỉ soạn thảo, lưu giữ, sao, chụp và truyền đưa tài liệu bằng phương tiện, thiết bị, hệ thống được phép sử dụng.
- Không chụp ảnh, sao lưu hoặc chuyển tài liệu bí mật nhà nước sang thiết bị cá nhân.
- Không trao đổi nội dung bí mật nhà nước qua mạng xã hội, ứng dụng nhắn tin và thư điện tử thông thường.
- Không cung cấp tài liệu cho người khác chỉ vì yêu cầu qua điện thoại hoặc tin nhắn; phải kiểm tra thẩm quyền, mục đích và thực hiện đúng thủ tục.
- Khi phát hiện dấu hiệu lộ, mất hoặc gửi nhầm tài liệu, phải báo cáo ngay, không che giấu hoặc tự ý xử lý.
- Thường xuyên kiểm tra tài khoản, thiết bị và chấp hành nghiêm quy chế bảo vệ bí mật nhà nước của cơ quan, đơn vị.
Chuyển đổi số đòi hỏi phương thức làm việc nhanh hơn nhưng không làm giảm yêu cầu bảo mật. Mỗi thao tác gửi, nhận và lưu trữ thông tin đều phải gắn với trách nhiệm pháp lý của người thực hiện.
Bảo vệ bí mật nhà nước trên môi trường số phải bắt đầu từ nhận thức đúng, kỷ luật nghiêm và thói quen làm việc an toàn của mỗi cán bộ, đảng viên. Không trao đổi thông tin, tài liệu chứa bí mật nhà nước qua mạng xã hội chính là bảo vệ cơ quan, đơn vị, bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc và bảo vệ chính người thực hiện nhiệm vụ.
Phòng An ninh chính trị nội bộ