Lần đầu tiên có luật riêng điều chỉnh toàn diện về nhà giáo

Luật Nhà giáo được Quốc hội thông qua ngày 16/6/2025, gồm 9 chương, 42 điều, áp dụng đối với nhà giáo trong các cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân; cơ quan quản lý nhà nước về giáo dục, cơ quan quản lý giáo dục, cơ sở giáo dục và các tổ chức, cá nhân có liên quan.

Việc ban hành một đạo luật riêng về nhà giáo có ý nghĩa quan trọng trong việc khắc phục tình trạng các quy định về đội ngũ nhà giáo trước đây nằm rải rác trong nhiều văn bản. Luật tạo cơ sở pháp lý thống nhất để tuyển dụng, quản lý, sử dụng, đánh giá, đào tạo, bồi dưỡng và thực hiện chính sách đối với nhà giáo trong cơ sở giáo dục công lập và ngoài công lập.

Theo Luật, nhà giáo là lực lượng nòng cốt của ngành Giáo dục, có vị thế quan trọng trong xã hội, được tôn trọng, bảo vệ và tôn vinh. Nhà giáo có vai trò quyết định trong việc bảo đảm chất lượng giáo dục; góp phần xây dựng nguồn nhân lực, xã hội học tập, xã hội số và nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

      Nhà giáo được tôn trọng và bảo vệ trong hoạt động nghề nghiệp

Một trong những nội dung nổi bật của Luật là ghi nhận cụ thể hơn các quyền của nhà giáo.

Nhà giáo được giảng dạy, giáo dục phù hợp với chuyên môn đào tạo; chủ động phân phối thời lượng, sắp xếp nội dung theo chương trình giáo dục; lựa chọn, sử dụng tài liệu và học liệu phục vụ hoạt động giảng dạy. Nhà giáo được nhận xét, đánh giá, tham gia khen thưởng và xử lý kỷ luật người học theo đúng quy định của pháp luật và quy chế của cơ sở giáo dục.

Nhà giáo còn có quyền nghiên cứu khoa học; được đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ; được nghỉ hè và các ngày nghỉ khác theo quy định; được tham gia giảng dạy, nghiên cứu khoa học tại cơ quan, tổ chức, đơn vị khác khi đáp ứng điều kiện pháp luật.

Đặc biệt, Luật khẳng định nhà giáo có quyền được tôn trọng, bảo vệ uy tín, danh dự, nhân phẩm và được đối xử bình đẳng trong hoạt động, phát triển nghề nghiệp.

Việc bảo vệ danh dự nhà giáo không có nghĩa là miễn trừ trách nhiệm hoặc ngăn cản hoạt động giám sát, phản ánh, khiếu nại, tố cáo đúng pháp luật. Quy định này nhằm bảo đảm mọi vấn đề liên quan trách nhiệm của nhà giáo phải được xem xét khách quan, đúng thẩm quyền, dựa trên tài liệu, chứng cứ và kết luận chính thức; không quy kết một chiều trên mạng xã hội.

Infographic tuyên truyền những nội dung trọng tâm của Luật Nhà giáo năm 2025.

      Không được quy kết trách nhiệm của nhà giáo khi chưa có kết luận

Điểm đáng chú ý tại Điều 11 của Luật Nhà giáo là quy định những việc tổ chức, cá nhân không được làm đối với nhà giáo. Trong đó, nghiêm cấm việc đăng tải, phát tán thông tin mang tính quy kết trách nhiệm của nhà giáo trong hoạt động nghề nghiệp khi chưa có kết luận của cơ quan có thẩm quyền.

Trong thực tế, khi xảy ra mâu thuẫn hoặc sự việc tại trường học, một số cá nhân có thể quay video, cắt ghép hình ảnh, đăng tải nội dung lên mạng xã hội và đưa ra kết luận khi chưa xác minh đầy đủ. Thông tin sau đó được chia sẻ với tốc độ nhanh, kéo theo những bình luận xúc phạm, công kích, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín, danh dự, tâm lý và cuộc sống của giáo viên.

Người dân có quyền phản ánh, kiến nghị, khiếu nại hoặc tố cáo khi cho rằng nhà giáo có hành vi không đúng. Tuy nhiên, việc phản ánh phải được thực hiện đúng cơ quan, đúng trình tự và trên cơ sở thông tin trung thực. Không nên công khai thông tin cá nhân, cắt ghép video, xúc phạm danh dự hoặc kêu gọi cộng đồng mạng công kích nhà giáo.

Cơ sở giáo dục khi tiếp nhận phản ánh phải kịp thời kiểm tra, xác minh; bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người học và nhà giáo; không né tránh, bao che nhưng cũng không để dư luận mạng xã hội thay thế kết luận của cơ quan có thẩm quyền.

      Quyền được bảo vệ phải đi cùng trách nhiệm nêu gương

Cùng với việc khẳng định vị thế và các quyền nghề nghiệp, Luật Nhà giáo quy định rõ nghĩa vụ của nhà giáo.

Nhà giáo phải giảng dạy, giáo dục đúng mục tiêu, nguyên lý giáo dục; thực hiện đầy đủ, có chất lượng chương trình giáo dục. Mỗi nhà giáo có trách nhiệm giữ gìn phẩm chất, uy tín, danh dự, nhân phẩm và đạo đức nghề nghiệp; mẫu mực, nêu gương trong hoạt động nghề nghiệp cũng như trong các mối quan hệ xã hội.

Luật cũng đặt ra yêu cầu bảo đảm liêm chính học thuật; tôn trọng, đối xử công bằng, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người học; phát hiện, bồi dưỡng phẩm chất, năng lực và năng khiếu của người học.

Trong bối cảnh chuyển đổi số, nhà giáo phải chủ động học tập, cập nhật kiến thức, tiếp cận công nghệ mới và sử dụng công nghệ có trách nhiệm. Việc sử dụng mạng xã hội cũng cần phù hợp với chuẩn mực nhà giáo, không đăng tải thông tin sai sự thật, xúc phạm người học, đồng nghiệp hoặc làm ảnh hưởng đến uy tín của cơ sở giáo dục.

Nhà giáo có quyền được xã hội tôn trọng nhưng đồng thời phải thể hiện sự chuẩn mực trong từng lời nói, hành vi, phương pháp giáo dục và cách ứng xử với học sinh, phụ huynh, đồng nghiệp và cộng đồng.

      Những việc nhà giáo không được làm

Ngoài những hành vi bị cấm theo pháp luật về viên chức, lao động và các quy định có liên quan, Luật Nhà giáo xác định cụ thể những việc nhà giáo không được thực hiện:

• Phân biệt đối xử giữa những người học dưới mọi hình thức.

• Gian lận hoặc cố ý làm sai lệch kết quả trong tuyển sinh, đánh giá người học.

• Ép buộc người học tham gia học thêm dưới mọi hình thức.

• Ép buộc người học nộp tiền hoặc hiện vật ngoài quy định của pháp luật.

• Lợi dụng chức danh nhà giáo và hoạt động nghề nghiệp để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật.

Quy định này hướng đến khắc phục những hành vi có thể làm sai lệch môi trường giáo dục, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi người học và uy tín của đội ngũ nhà giáo.

Việc tổ chức dạy thêm, học thêm phải tuân thủ đúng quy định; không được gây sức ép hoặc sử dụng việc đánh giá kết quả học tập để buộc học sinh tham gia. Các khoản đóng góp, vận động hoặc huy động nguồn lực trong cơ sở giáo dục phải công khai, minh bạch, đúng thẩm quyền và trên tinh thần tự nguyện khi pháp luật quy định.

Những hành vi vi phạm, tùy tính chất và mức độ, có thể bị nhắc nhở, xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự. Việc xem xét phải đúng trình tự, thẩm quyền và bảo đảm khách quan.

Đạo đức nhà giáo được đặt trong các mối quan hệ cụ thể

Luật quy định đạo đức nhà giáo bao gồm các quy tắc ứng xử trong mối quan hệ với người học, đồng nghiệp, gia đình người học và cộng đồng.

Trong quan hệ với người học, nhà giáo phải tôn trọng, công bằng, không xúc phạm danh dự, nhân phẩm; không sử dụng bạo lực hoặc các biện pháp giáo dục làm tổn thương thể chất, tinh thần của học sinh.

Trong quan hệ với phụ huynh, giáo viên cần trao đổi trên tinh thần phối hợp, tôn trọng; không công khai thông tin riêng tư, kết quả học tập hoặc hoàn cảnh của học sinh trên các nhóm trò chuyện không phù hợp.

Trong quan hệ đồng nghiệp, nhà giáo phải tôn trọng, phối hợp và góp ý xây dựng; không phát tán thông tin chưa được kiểm chứng, gây mất đoàn kết nội bộ hoặc ảnh hưởng đến uy tín của cá nhân, cơ sở giáo dục.

Khi tham gia mạng xã hội, nhà giáo cần thận trọng trong phát ngôn, bình luận và chia sẻ thông tin; không để tài khoản cá nhân trở thành nơi phát tán thông tin sai sự thật, nội dung phản giáo dục hoặc dữ liệu cá nhân của người học.

      Chuẩn nghề nghiệp được áp dụng thống nhất

Luật Nhà giáo quy định chuẩn nghề nghiệp nhà giáo là hệ thống tiêu chuẩn theo từng chức danh, bao gồm đạo đức nhà giáo; trình độ đào tạo, bồi dưỡng; năng lực chuyên môn, nghiệp vụ.

Chuẩn nghề nghiệp được áp dụng thống nhất đối với nhà giáo tại cơ sở giáo dục công lập và ngoài công lập. Cơ quan quản lý giáo dục và cơ sở giáo dục sử dụng chuẩn nghề nghiệp trong tuyển dụng, bố trí, đánh giá, đào tạo, bồi dưỡng và xây dựng chính sách phát triển đội ngũ.

Đối với nhà giáo, chuẩn nghề nghiệp không chỉ là căn cứ để cơ quan quản lý đánh giá mà còn là cơ sở để tự đánh giá phẩm chất, năng lực; xây dựng kế hoạch rèn luyện, bồi dưỡng và phát triển nghề nghiệp liên tục.

Việc đánh giá phải dựa trên yêu cầu của vị trí việc làm, kết quả thực hiện nhiệm vụ và chuẩn nghề nghiệp; bảo đảm khách quan, công khai, tránh hình thức hoặc tạo áp lực hồ sơ không cần thiết.

Hoàn thiện chính sách để nhà giáo yên tâm công tác

Luật quy định Nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong xây dựng, phát triển đội ngũ nhà giáo; thực hiện chính sách thu hút, trọng dụng người có trình độ cao, người có tài năng, kỹ năng nghề cao tham gia giảng dạy.

Đối với nhà giáo công tác tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới, hải đảo và vùng có điều kiện kinh tế – xã hội đặc biệt khó khăn, Luật đặt ra các chính sách thu hút, hỗ trợ phù hợp. Đây là nội dung có ý nghĩa thiết thực đối với các địa phương miền núi, biên giới như tỉnh Lạng Sơn.

Luật còn quy định chính sách về tiền lương, phụ cấp; hỗ trợ đào tạo, bồi dưỡng; chăm sóc sức khỏe định kỳ, sức khỏe nghề nghiệp; hỗ trợ nhà ở hoặc tiền thuê nhà đối với một số nhóm nhà giáo theo điều kiện cụ thể. Việc thực hiện từng chế độ phải căn cứ văn bản quy định chi tiết và đối tượng áp dụng, không nên hiểu mọi chính sách đều được áp dụng đồng loạt với cùng mức hưởng.

      Trách nhiệm của cơ sở giáo dục và toàn xã hội

Để Luật Nhà giáo đi vào cuộc sống, các cơ sở giáo dục cần tổ chức phổ biến đầy đủ nội dung của Luật tới cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên, người học và phụ huynh; chủ động rà soát quy chế tổ chức, quy tắc ứng xử, quy trình tiếp nhận và giải quyết phản ánh.

Nhà trường cần xây dựng cơ chế bảo vệ nhà giáo trước thông tin quy kết thiếu căn cứ; đồng thời xử lý nghiêm, khách quan khi có hành vi xâm phạm quyền lợi người học. Việc bảo vệ nhà giáo và bảo vệ học sinh không phải hai yêu cầu đối lập mà cùng hướng đến xây dựng môi trường giáo dục an toàn, công bằng và thượng tôn pháp luật.

Phụ huynh, học sinh và cộng đồng cần tôn trọng nhà giáo; phản ánh vụ việc bằng thái độ văn minh, qua đúng kênh; không xúc phạm, đe dọa hoặc đưa thông tin chưa được kiểm chứng lên mạng xã hội.

Mỗi nhà giáo cần chủ động nghiên cứu Luật, thực hiện đầy đủ quyền và nghĩa vụ; giữ gìn phẩm chất, danh dự, uy tín, không ngừng nâng cao trình độ chuyên môn và trách nhiệm nêu gương.

Luật Nhà giáo năm 2025 tạo cơ sở để bảo vệ, tôn vinh và phát triển đội ngũ nhà giáo; đồng thời khẳng định rằng vị thế xã hội luôn gắn liền với đạo đức, năng lực, kỷ luật và trách nhiệm nghề nghiệp. Khi nhà giáo được bảo vệ, người học được tôn trọng và nhà trường thực hiện đúng trách nhiệm, môi trường giáo dục sẽ ngày càng an toàn, dân chủ, kỷ cương và nhân văn.

Phòng An ninh chính trị nội bộ