Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, dữ liệu cá nhân ngày càng được sử dụng phổ biến trong các hoạt động giao dịch, liên lạc, cung cấp dịch vụ và quản lý xã hội. Tuy nhiên, việc thu thập, sử dụng, chia sẻ thông tin cá nhân thiếu kiểm soát có thể dẫn đến những vi phạm pháp luật, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền riêng tư, danh dự, tài sản của cá nhân. Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân số 91/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 01/01/2026 đặt ra những yêu cầu quan trọng đối với hoạt động xử lý dữ liệu cá nhân. Mỗi người dân, cơ quan, tổ chức cần chủ động tìm hiểu, thực hiện đúng quy định, tránh những hành vi vi phạm do thiếu hiểu biết.
Những hành vi cần đặc biệt lưu ý
1. Tự ý thu thập, sử dụng thông tin cá nhân của người khác
Việc thu thập số điện thoại, địa chỉ, hình ảnh, thông tin định danh, tài khoản ngân hàng hoặc các dữ liệu cá nhân khác khi không có căn cứ phù hợp, không đúng mục đích hoặc không đáp ứng các điều kiện theo quy định pháp luật có thể dẫn đến vi phạm.
Người dân, tổ chức cần lưu ý không tự ý lập danh sách thông tin cá nhân để phục vụ quảng cáo, tiếp thị, mua bán hoặc các mục đích khác khi chưa bảo đảm điều kiện pháp luật. Việc có được thông tin từ nguồn công khai không đồng nghĩa với việc được tự do sử dụng, khai thác hoặc chia sẻ thông tin đó.
2. Đăng tải, chia sẻ hình ảnh và thông tin cá nhân lên mạng xã hội thiếu kiểm soát
Nhiều người có thói quen đăng tải hình ảnh, video, thông tin về người khác lên Facebook, TikTok, Zalo hoặc các nền tảng trực tuyến mà chưa cân nhắc đầy đủ hậu quả. Việc công khai số điện thoại, địa chỉ nhà ở, giấy tờ tùy thân, thông tin tài khoản, hình ảnh riêng tư hoặc dữ liệu có khả năng nhận diện cá nhân có thể làm phát sinh nguy cơ bị lợi dụng để lừa đảo, giả danh hoặc xâm phạm quyền riêng tư.
Đặc biệt, cần thận trọng khi đăng tải hình ảnh trẻ em, người chưa thành niên, hình ảnh trong môi trường làm việc, học tập hoặc những thông tin có thể gây ảnh hưởng đến danh dự, nhân phẩm và quyền lợi của người khác.
3. Chia sẻ, phát tán dữ liệu cá nhân của người khác khi chưa được phép
Việc chuyển tiếp danh sách khách hàng, danh sách số điện thoại, thông tin nhân sự, hồ sơ cá nhân hoặc dữ liệu thu thập được trong quá trình công tác, kinh doanh cho người khác cần được thực hiện đúng quy định.
Không tự ý cung cấp, mua bán, trao đổi hoặc phát tán dữ liệu cá nhân vì mục đích vụ lợi hay phục vụ các hoạt động không được phép. Đối với các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, cần kiểm soát chặt chẽ việc tiếp cận, sử dụng và chia sẻ dữ liệu, tránh để xảy ra tình trạng dữ liệu bị khai thác trái phép.
4. Sử dụng dữ liệu cá nhân sai mục đích
Thông tin cá nhân được cung cấp để thực hiện một giao dịch, đăng ký dịch vụ hoặc giải quyết công việc không mặc nhiên được sử dụng cho những mục đích khác.
Việc sử dụng thông tin khách hàng để quảng cáo, tiếp thị, cung cấp cho bên thứ ba hoặc phục vụ hoạt động ngoài phạm vi đã được xác định cần bảo đảm căn cứ và điều kiện theo quy định pháp luật. Các tổ chức, cá nhân không nên chủ quan cho rằng đã có thông tin thì có quyền sử dụng tùy ý.
5. Tự ý đăng tải thông tin nhằm bêu riếu, xúc phạm hoặc gây áp lực đối với người khác
Khi phát sinh tranh chấp, mâu thuẫn hoặc sự việc cần phản ánh, một số người lựa chọn đăng tải hình ảnh, số điện thoại, địa chỉ, giấy tờ cá nhân hoặc thông tin riêng tư của người liên quan lên mạng xã hội nhằm gây sức ép.
Đây là hành vi tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý. Tùy tính chất, mức độ, việc thu thập, sử dụng, công khai hoặc phát tán dữ liệu cá nhân trái pháp luật có thể bị xử lý theo quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân, dân sự, hành chính hoặc hình sự.
Người dân cần lựa chọn phương thức phản ánh, khiếu nại, tố cáo hoặc cung cấp thông tin cho cơ quan có thẩm quyền thay vì tự ý công khai dữ liệu cá nhân của người khác. Chủ động thực hiện các biện pháp phòng tránh vi phạm
Để bảo đảm tuân thủ pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân, Phòng An ninh mạng, Công an tỉnh Lạng Sơn khuyến cáo mỗi người dân cần thực hiện tốt một số nội dung sau:
* Tìm hiểu quy định pháp luật: Chủ động nghiên cứu Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân và các văn bản hướng dẫn thi hành, đặc biệt là các quy định về quyền, nghĩa vụ của chủ thể dữ liệu và trách nhiệm trong hoạt động xử lý dữ liệu cá nhân.
* Kiểm soát thông tin trước khi đăng tải: Không công khai giấy tờ tùy thân, thông tin tài khoản, địa chỉ, số điện thoại hoặc dữ liệu riêng tư của bản thân và người khác khi không cần thiết.
* Thận trọng khi thu thập, sử dụng dữ liệu: Chỉ thực hiện khi có căn cứ phù hợp, đúng mục đích, bảo đảm các điều kiện theo quy định pháp luật; không tự ý mua bán, trao đổi hoặc chia sẻ dữ liệu cá nhân.
* Bảo vệ dữ liệu trong hoạt động công tác, kinh doanh: Các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp cần xây dựng quy trình quản lý dữ liệu, phân quyền truy cập, kiểm soát việc sao chép, chia sẻ và lưu trữ thông tin; nâng cao trách nhiệm của người trực tiếp xử lý dữ liệu.
* Kịp thời phát hiện, phản ánh vi phạm: Khi phát hiện dữ liệu cá nhân bị sử dụng trái phép, bị phát tán hoặc có dấu hiệu bị lợi dụng để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật, cần chủ động lưu giữ thông tin liên quan và thông báo cho cơ quan chức năng để được hướng dẫn, xử lý.
Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân số 91/2025/QH15 là cơ sở pháp lý quan trọng nhằm bảo vệ quyền riêng tư, quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân trong môi trường số. Việc tuân thủ pháp luật không chỉ là trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp mà còn là nghĩa vụ của mỗi người dân trong quá trình tham gia các hoạt động trên không gian mạng. Bảo vệ dữ liệu cá nhân không chỉ là bảo vệ quyền riêng tư của mỗi người mà còn góp phần phòng ngừa tội phạm, bảo đảm an ninh, trật tự và xây dựng môi trường số an toàn, lành mạnh./.
Thành Duy
Phòng An ninh mạng, Công an tỉnh Lạng Sơn