Từ ngày 01/7/2026, Luật Phòng, chống ma túy số 120/2025/QH15 có hiệu lực thi hành, thay thế Luật Phòng, chống ma túy số 73/2021/QH14 năm 2021 đã được sửa đổi, bổ sung. Luật mới có nhiều quy định đáng chú ý về cai nghiện ma túy, trong đó quy định cụ thể về cơ sở cai nghiện, thời hạn và quy trình cai nghiện, các trường hợp áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc và trách nhiệm quản lý, hỗ trợ người sau cai nghiện.
Cai nghiện ma túy được thực hiện như thế nào?
Theo Luật Phòng, chống ma túy năm 2025, cai nghiện ma túy được thực hiện theo hình thức tự nguyện hoặc bắt buộc.
Cai nghiện ma túy tự nguyện có thể được thực hiện tại gia đình, cộng đồng; tại cơ sở cai nghiện ma túy công lập, trường giáo dưỡng, cơ sở cai nghiện ma túy công lập đủ điều kiện thực hiện cai nghiện cho người từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi; hoặc tại cơ sở cai nghiện ma túy tư nhân theo các điều kiện, trình tự được pháp luật quy định.
Đối với cai nghiện bắt buộc, người từ đủ 18 tuổi trở lên thực hiện tại cơ sở cai nghiện ma túy công lập; người từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi thực hiện tại trường giáo dưỡng hoặc cơ sở cai nghiện ma túy công lập đủ điều kiện theo quy định.
Thời hạn cai nghiện lần đầu là 24 tháng
Điều 29 Luật Phòng, chống ma túy năm 2025 quy định thời hạn cai nghiện ma túy đối với người cai nghiện lần đầu là 24 tháng; đối với người cai nghiện từ lần thứ hai trở lên là 36 tháng.
Quy trình cai nghiện gồm 05 giai đoạn: tiếp nhận, phân loại; điều trị cắt cơn, giải độc, rối loạn tâm thần và các bệnh lý khác; giáo dục, tư vấn, phục hồi hành vi, nhân cách; lao động trị liệu, học nghề; chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng.
Người cai nghiện ma túy phải thực hiện đầy đủ thời hạn và quy trình cai nghiện theo quy định.
Trường hợp nào bị áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc?
Theo Điều 35 Luật Phòng, chống ma túy năm 2025, người nghiện ma túy từ đủ 18 tuổi trở lên bị áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa đi cai nghiện bắt buộc theo quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính nếu không thuộc trường hợp bị xử lý theo quy định của pháp luật về hình sự và thuộc một trong các trường hợp sau:
- Không đăng ký, không thực hiện hoặc tự ý chấm dứt cai nghiện ma túy tự nguyện, trừ trường hợp được Luật quy định;
- Trong thời gian cai nghiện ma túy tự nguyện bị phát hiện sử dụng trái phép chất ma túy;
- Không đăng ký, không thực hiện hoặc tự ý chấm dứt điều trị nghiện bằng thuốc thay thế hoặc bị chấm dứt điều trị nghiện bằng thuốc thay thế do vi phạm quy định về điều trị nghiện;
- Trong thời gian quản lý sau cai nghiện ma túy mà xác định nghiện ma túy;
- Các trường hợp khác được quy định tại khoản 3 Điều 36 và các khoản 2, 3, 4 Điều 47 của Luật.
Tòa án nhân dân khu vực quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa đi cai nghiện bắt buộc.
Ba trường hợp không áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc
Khoản 2 Điều 35 quy định không áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc đối với:
- Người không có năng lực trách nhiệm hành chính;
- Người đang mang thai có chứng nhận của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh đủ điều kiện theo quy định của pháp luật;
- Phụ nữ hoặc người duy nhất đang nuôi con nhỏ dưới 36 tháng tuổi được Ủy ban nhân dân cấp xã nơi người đó cư trú xác nhận.
Quy định đối với người từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi
Điều 36 Luật Phòng, chống ma túy năm 2025 quy định người nghiện ma túy từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi bị đưa đi cai nghiện bắt buộc nếu không thuộc trường hợp bị xử lý theo quy định của pháp luật về hình sự và thuộc một trong các trường hợp luật định.
Việc đưa người nghiện ma túy từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi đi cai nghiện bắt buộc do Tòa án nhân dân khu vực quyết định và không phải là biện pháp xử lý hành chính.
Người trong độ tuổi này thực hiện cai nghiện bắt buộc tại trường giáo dưỡng hoặc cơ sở cai nghiện ma túy công lập đủ điều kiện thực hiện cai nghiện ma túy cho người từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi.
Gia đình, cộng đồng cùng đồng hành trong phòng, chống ma túy
Cùng với việc chấp hành các quy định về cai nghiện, mỗi cá nhân cần chủ động tìm hiểu pháp luật, nhận thức đầy đủ tác hại của ma túy và tích cực phát hiện, cung cấp thông tin về các hành vi vi phạm pháp luật về ma túy cho cơ quan chức năng.
Gia đình có trách nhiệm phối hợp với cơ quan chức năng trong quản lý, hỗ trợ người nghiện thực hiện cai nghiện theo quy định; quan tâm, động viên, tạo điều kiện để người sau cai nghiện ổn định cuộc sống, hạn chế nguy cơ tái nghiện.
Đối với người sau cai nghiện, sự phối hợp giữa gia đình, chính quyền, lực lượng Công an và cộng đồng trong quản lý, hỗ trợ tái hòa nhập có ý nghĩa quan trọng, góp phần phòng ngừa tái nghiện và các hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến ma túy.
Infographic tuyên truyền về công tác cai nghiện ma túy
Chủ động phòng ngừa, phát hiện sớm, thực hiện cai nghiện đúng quy định và tăng cường quản lý, hỗ trợ người sau cai nghiện là những giải pháp quan trọng nhằm giảm tác hại của ma túy, phòng ngừa tội phạm và góp phần xây dựng địa bàn an toàn, lành mạnh.
Quỳnh Trang - Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy