Hoạt động tuyển dụng, môi giới và sử dụng nhân viên tại các cơ sở karaoke, dịch vụ giải trí có thể bị các đối tượng lợi dụng để thực hiện hành vi mua bán người, cưỡng bức lao động, bóc lột tình dục; trong đó, người chưa thành niên là nhóm có nguy cơ cao cần được đặc biệt bảo vệ.
Theo thống kê của Phòng Cảnh sát hình sự Công an tỉnh Lạng Sơn, từ năm 2022 đến nay, trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn đã phát hiện, xử lý 10 vụ, 39 đối tượng liên quan đến hành vi mua bán người trong nội địa. Phương thức phổ biến là tuyển mộ, môi giới, vận chuyển, chuyển giao hoặc tiếp nhận người vào làm việc tại các cơ sở karaoke. Một số vụ việc có nạn nhân là người dưới 16 tuổi.
Ảnh: Nạn nhân dưới 16 tuổi trong vụ án mua bán người do Công an tỉnh Lạng Sơn điều tra .
Cảnh giác ngay từ khâu tuyển dụng
Luật Phòng, chống mua bán người quy định, mua bán người là hành vi tuyển mộ, vận chuyển, chứa chấp, chuyển giao hoặc tiếp nhận người nhằm mục đích nhận tiền, tài sản, lợi ích vật chất khác; bóc lột tình dục, cưỡng bức lao động, lấy bộ phận cơ thể người hoặc nhằm mục đích vô nhân đạo khác bằng cách dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực, lừa gạt hoặc thủ đoạn khác.
Đối với người dưới 18 tuổi, hành vi tuyển mộ, vận chuyển, chứa chấp, chuyển giao hoặc tiếp nhận nhằm các mục đích trên cũng được coi là mua bán người, ngay cả khi không sử dụng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực, lừa gạt hoặc thủ đoạn khác.
Kinh doanh dịch vụ karaoke là một trong những hoạt động phải được quản lý, kiểm tra nhằm phát hiện, ngăn chặn và xử lý việc lợi dụng để thực hiện hành vi mua bán người. Các cơ sở kinh doanh có trách nhiệm cam kết chấp hành pháp luật; nắm thông tin về người được cung cấp dịch vụ; ký hợp đồng lao động bằng văn bản, đăng ký lao động theo quy định; chấp hành việc thanh tra, kiểm tra; phối hợp sàng lọc dấu hiệu bị mua bán và kịp thời báo cáo cơ quan có thẩm quyền khi phát hiện dấu hiệu nghi vấn.
Chủ cơ sở cần đặc biệt cảnh giác khi tuyển dụng lao động qua người môi giới không rõ nhân thân, lai lịch; tiếp nhận người từ địa phương khác nhưng không xác minh đầy đủ thông tin; người môi giới cung cấp thông tin không trung thực về công việc, tiền lương, địa điểm và điều kiện làm việc; hoặc người lao động được đưa đến cơ sở trong tình trạng sợ hãi, bị giám sát, khống chế hay không được tự quyết định việc làm.
Việc giữ giấy tờ tùy thân của người lao động; hạn chế, khống chế việc đi lại; ép buộc làm việc để trả nợ; áp đặt các khoản phạt bất hợp lý; buộc thực hiện công việc ngoài thỏa thuận hoặc có dấu hiệu bóc lột tình dục là những hành vi vi phạm pháp luật hoặc dấu hiệu cần được kịp thời phát hiện, xác minh.
Người thực hiện hành vi mua bán người có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 150 Bộ luật Hình sự, với mức phạt tù từ 05 năm đến 20 năm, tùy tính chất, mức độ và các tình tiết của vụ án. Ngoài ra, người phạm tội còn có thể bị phạt tiền, phạt quản chế, cấm cư trú hoặc tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.
Đặc biệt bảo vệ người chưa thành niên
Người chưa thành niên còn hạn chế về nhận thức, kỹ năng tự bảo vệ, dễ bị dụ dỗ bằng lời hứa về “việc nhẹ, lương cao”, được bao ăn ở hoặc ứng trước tiền. Sau khi tiếp nhận, các đối tượng có thể ép buộc nạn nhân làm việc, khống chế bằng nợ, giữ giấy tờ tùy thân, đe dọa hoặc chuyển giao cho cơ sở khác.
Pháp luật lao động nghiêm cấm sử dụng người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi làm việc tại cơ sở kinh doanh karaoke. Vì vậy, chủ cơ sở phải kiểm tra, xác minh chính xác nhân thân, độ tuổi của người được tuyển dụng; không tiếp nhận lao động chưa thành niên vào làm việc tại cơ sở dưới bất kỳ hình thức nào.
Trường hợp tuyển mộ, vận chuyển, chứa chấp, chuyển giao hoặc tiếp nhận người dưới 16 tuổi nhằm nhận tiền, tài sản, lợi ích vật chất khác; bóc lột tình dục, cưỡng bức lao động, lấy bộ phận cơ thể hoặc vì mục đích vô nhân đạo khác, người thực hiện có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội mua bán người dưới 16 tuổi theo Điều 151 Bộ luật Hình sự. Mức hình phạt thấp nhất là 07 năm tù; trường hợp đặc biệt nghiêm trọng có thể bị phạt tù đến 20 năm hoặc tù chung thân.
Không để cơ sở kinh doanh bị lợi dụng
Chủ cơ sở karaoke phải thực hiện nghiêm các quy định của pháp luật về phòng, chống mua bán người, lao động và kinh doanh ngành, nghề có điều kiện về an ninh, trật tự; trực tiếp kiểm tra thông tin về người lao động; cung cấp đầy đủ, trung thực thông tin về công việc, tiền lương, thời giờ và điều kiện làm việc; ký hợp đồng, đăng ký lao động theo quy định; không giữ bản chính giấy tờ tùy thân của người lao động.
Không tuyển dụng, môi giới hoặc tiếp nhận người không rõ lai lịch, độ tuổi; người có dấu hiệu bị lừa gạt, cưỡng ép, khống chế hoặc bóc lột. Tuyệt đối không dung túng, bao che, tiếp tay cho hành vi mua bán người và các hành vi vi phạm pháp luật khác.
Ảnh: Cán bộ Công an tuyên truyền, hướng dẫn chủ cơ sở kinh doanh nhận diện dấu hiệu của tội phạm mua bán người.
Khi phát hiện người lao động có dấu hiệu bị lừa gạt, cưỡng ép, khống chế, bóc lột hoặc nghi là nạn nhân của tội phạm mua bán người, chủ cơ sở, người quản lý và nhân viên phải kịp thời thông báo cho cơ quan Công an nơi gần nhất để tiếp nhận, xác minh, bảo vệ nạn nhân và xử lý theo quy định. Kiểm soát chặt chẽ hoạt động tuyển dụng, chủ động phát hiện dấu hiệu bất thường ngay từ cơ sở là giải pháp thiết thực để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động, đồng thời không để cơ sở kinh doanh bị các đối tượng lợi dụng thực hiện hành vi mua bán người.
Minh Dương
Phòng Cảnh sát Hình sự