Thời gian gần đây, qua công tác nắm tình hình trên không gian mạng, nổi lên một số nhóm đối tượng (bao gồm cả người nước ngoài nhập cảnh trái phép hoặc hoạt động sai mục đích) có hành vi thực hiện thủ đoạn thu thập dữ liệu cá nhân hết sức tinh vi, nhằm mục đích thực hiện tội phạm và các hành vi vi phạm pháp luật trên không gian mạng.

Các đối tượng này thực hiện hành vi chiếm đoạt thông tin cá nhân bằng cách trực tiếp tiếp cận các cá nhân, chủ yếu là học sinh, sinh viên, người lao động ít hiểu biết về pháp luật hoặc thông qua các hội nhóm trên mạng xã hội. Chúng thường giả danh nhân viên công nghệ, cán bộ làm từ thiện hoặc tuyển dụng để gạ gẫm người dân chụp ảnh hai mặt Căn cước công dân (CCCD), đồng thời sử dụng điện thoại thông minh thực hiện các thao tác quét nhận diện khuôn mặt đa chiều, thu thập dấu vân tay và giọng nói. Để lôi kéo nạn nhân, các đối tượng sẵn sàng chi trả một khoản tiền nhỏ hoặc tặng quà, thậm chí "đặt lịch" hẹn quay lại hàng tuần để tiếp tục thu thập nhằm cập nhật dữ liệu sinh trắc học mới nhất, đảm bảo dữ liệu luôn có độ chính xác cao để qua mặt các hệ thống định danh điện tử. Việc người dân vô tình cung cấp những thông tin "vàng" này không chỉ khiến bản thân đối mặt với rủi ro bị mạo danh để vay nợ "tín dụng đen", lừa đảo chiếm đoạt tài sản xuyên biên giới mà còn vô tình tiếp tay cho các đường dây tội phạm rửa tiền, vi phạm nghiêm trọng các quy định của Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân hiện hành.

Ảnh minh họa (sưu tầm)

Việc cung cấp hoặc "bán" dữ liệu cá nhân mang lại những hệ lụy và rủi ro pháp lý vô cùng nghiêm trọng mà người dân khó có thể lường trước được. Các đối tượng tội phạm sẽ sử dụng các thông tin này để thực hiện các hành vi chiếm đoạt tài sản, điển hình như việc mở các tài khoản ngân hàng ảo phục vụ hoạt động lừa đảo chiếm đoạt tài sản hoặc rửa tiền xuyên biên giới. Nguy hiểm hơn, danh tính của nạn nhân có thể bị lợi dụng để vay vốn "tín dụng đen" qua các ứng dụng trực tuyến với lãi suất cắt cổ, khiến người dân phải gánh chịu những khoản nợ khổng lồ và sự quấy rối từ các băng nhóm đòi nợ dù không hề vay mượn. Khác với các loại mật khẩu có thể thay đổi, dữ liệu sinh trắc học như khuôn mặt và vân tay là đặc điểm nhận dạng duy nhất và cố định; một khi đã bị chiếm đoạt, nạn nhân sẽ đối mặt với nguy cơ bị mạo danh và mất an toàn danh tính vĩnh viễn suốt đời. Đặc biệt, về mặt pháp lý, việc vô tình cung cấp dữ liệu cá nhân cho các đối tượng xấu có thể đẩy người dân vào tình thế trở thành "đồng phạm vô ý", phải chịu trách nhiệm trước pháp luật và bị truy cứu trong các vụ án hình sự liên quan đến lừa đảo, trục lợi tài chính.

Nhằm thắt chặt công tác quản lý và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025 (chính thức có hiệu lực từ ngày 01/01/2026) đã quy định rõ việc nghiêm cấm mọi hành vi mua, bán dữ liệu cá nhân dưới bất kỳ hình thức nào. Những đối tượng có hành vi thu mua, trao đổi trái phép dữ liệu sẽ phải đối mặt với các chế tài xử phạt cực kỳ nghiêm khắc. Cụ thể, mức phạt tiền tối đa đối với tổ chức vi phạm có thể lên đến 3 tỷ đồng (đối với cá nhân vi phạm, mức phạt bằng một nửa mức này), hoặc áp dụng hình phạt tiền gấp 10 lần số tiền thu lợi bất chính từ hành vi vi phạm. Không dừng lại ở xử phạt hành chính, tùy theo tính chất và mức độ gây hậu quả cho xã hội, các trường hợp vi phạm nghiêm trọng sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật Hình sự. Đây là khung pháp lý nghiêm minh nhằm răn đe các đối tượng tội phạm, đồng thời khẳng định việc mua bán danh tính cá nhân là hành vi xâm phạm nghiêm trọng đến an ninh quốc gia và trật tự an toàn xã hội.

Để giữ vững an ninh trật tự trên địa bàn tỉnh, Công an tỉnh Lạng Sơn khuyến cáo quần chúng nhân dân cần nâng cao tinh thần cảnh giác và thực hiện nghiêm túc các biện pháp tự bảo vệ dữ liệu cá nhân:

- Mỗi công dân tuyệt đối không cho người lạ mượn, chụp ảnh hay quay phim các giấy tờ tùy thân quan trọng như Căn cước công dân và Hộ chiếu dưới bất kỳ hình thức nào.

- Người dân cần đặc biệt cảnh giác và kiên quyết từ chối các hoạt động quét nhận diện khuôn mặt, cung cấp dấu vân tay hoặc giọng nói để đổi lấy tiền bạc hay quà tặng từ những đối tượng không rõ lai lịch.

- Đối với các chủ hộ kinh doanh lưu trú như khách sạn, nhà trọ, yêu cầu phải thực hiện nghiêm túc việc khai báo tạm trú cho người nước ngoài, tuyệt đối không tiếp tay hay bao che cho các đối tượng nhập cảnh hoạt động sai mục đích.

- Đặc biệt, căn cứ theo Nghị định 61/2026/NĐ-CP, Công an tỉnh đề nghị người dân tích cực tham gia tố giác tội phạm bằng cách bí mật ghi hình và gửi dữ liệu hình ảnh, video trực tiếp qua Ứng dụng định danh quốc gia (VNeID) hoặc báo ngay cho cơ quan Công an xã, phường gần nhất để kịp thời đấu tranh, xử lý các hành vi vi phạm pháp luật.

Thân Thị Thùy

 Cán bộ Phòng An ninh mạng và

phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao