Lạng Sơn là địa bàn biên giới, nơi hoạt động xuất nhập khẩu, vận tải, kho bãi và phân phối hàng hóa diễn ra thường xuyên. Bên cạnh thuận lợi cho giao thương, quá trình hàng hóa đi qua nhiều khâu cũng đặt ra yêu cầu kiểm soát chặt nguồn gốc, chứng từ và quyền sở hữu trí tuệ. Doanh nghiệp, hộ kinh doanh có thể bị xử lý nếu tham gia chào bán, lưu giữ hoặc vận chuyển hàng hóa vi phạm, dù không trực tiếp sản xuất.
Chủ động phát hiện, xử lý vi phạm từ địa bàn biên giới
Trong năm 2026, tình hình buôn lậu, gian lận thương mại, sản xuất, kinh doanh hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ tiếp tục đặt ra yêu cầu tăng cường kiểm tra, kiểm soát trên địa bàn Lạng Sơn. Các mặt hàng có nguy cơ vi phạm khá đa dạng, trong đó có quần áo, giày dép, túi xách, mỹ phẩm và thiết bị điện tử. Hàng hóa không chỉ được giao dịch tại cơ sở kinh doanh mà còn được chào bán qua mạng xã hội, sàn thương mại điện tử, lưu giữ tại kho hoặc vận chuyển qua nhiều địa bàn.
Trước tình hình đó, Công an tỉnh Lạng Sơn đã chủ động tham mưu, phối hợp với các sở, ngành và lực lượng chức năng triển khai các biện pháp phòng ngừa, kiểm tra, phát hiện, xử lý vi phạm; đồng thời tuyên truyền để doanh nghiệp, hộ kinh doanh nâng cao trách nhiệm kiểm soát hàng hóa trước khi đưa vào lưu thông.
Trong đợt cao điểm đợt cao điểm đấu tranh, xử lý tội phạm xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, từ ngày 07/5/2026 đến ngày 07/8/2026, Công an tỉnh đã phối hợp với các lực lượng chức năng kiểm tra, phát hiện 97 vụ, 95 đối tượng vi phạm; hàng hóa liên quan trị giá trên 2,7 tỷ đồng; khởi tố 5 vụ, 3 bị can. Cùng với công tác đấu tranh, Công an tỉnh tổ chức 450 lượt tuyên truyền, thu hút 11.210 lượt người tham gia; phối hợp xây dựng, đăng tải tin, bài, phóng sự và chia sẻ nội dung cảnh báo qua các kênh thông tin.
Những kết quả trên cho thấy việc phát hiện, xử lý cần đi đôi với phòng ngừa ngay tại doanh nghiệp. Đối với cơ sở kinh doanh, đơn vị vận tải và logistics, điều cần lưu ý là mỗi hành vi tham gia đưa hàng hóa vi phạm vào lưu thông có thể chịu chế tài riêng, tùy loại hàng, giá trị hàng hóa và tính chất vụ việc.
Ảnh: Lực lượng Cảnh sát kinh tế kiểm tra kho hàng hóa vi phạm
Bán, chào hàng hoặc lưu kho hàng hóa xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu
Một rủi ro thường gặp là cơ sở kinh doanh nhận hàng từ đối tác rồi chào bán, trưng bày hoặc lưu kho để bán mà chưa kiểm tra dấu hiệu gắn trên hàng hóa và tài liệu về nguồn hàng. Nếu hàng hóa được xác định là xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu nhưng chưa thuộc trường hợp hàng hóa giả mạo nhãn hiệu, hành vi bán, chào hàng, tàng trữ để bán, trưng bày để bán hoặc vận chuyển có thể bị xử lý theo Điều 11 Nghị định số 99/2013/NĐ-CP đã được sửa đổi, bổ sung.
Chẳng hạn, với giá trị hàng hóa, dịch vụ vi phạm đến 3 triệu đồng, khung xử lý đối với cá nhân là cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 500.000 đồng đến 2 triệu đồng; đối với tổ chức, mức phạt tiền bằng hai lần mức áp dụng cho cá nhân. Khi giá trị hàng hóa, dịch vụ vi phạm tăng, khung tiền phạt cũng tăng theo các khoản tiếp theo của Điều 11. Do đó, mức 500.000 đồng đến 2 triệu đồng chỉ là khung gắn với giá trị vi phạm đến 3 triệu đồng, không phải mức chung cho mọi vụ việc.
Buôn bán hoặc vận chuyển hàng hóa giả mạo nhãn hiệu
Doanh nghiệp cũng cần phân biệt hàng hóa xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu với hàng hóa giả mạo nhãn hiệu. Khi đã được xác định là hàng hóa giả mạo nhãn hiệu, hành vi buôn bán, chào hàng, tàng trữ để bán, trưng bày để bán hoặc vận chuyển được xem xét theo Điều 12 Nghị định số 99/2013/NĐ-CP đã được sửa đổi, bổ sung, nếu chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự.
Ví dụ, với giá trị hàng hóa vi phạm đến 5 triệu đồng, hành vi buôn bán, chào hàng, tàng trữ để bán, trưng bày để bán hoặc vận chuyển hàng hóa giả mạo nhãn hiệu thuộc khung phạt tiền từ 4 triệu đồng đến 8 triệu đồng đối với cá nhân; đối với tổ chức là từ 8 triệu đồng đến 16 triệu đồng. Trường hợp giá trị hàng hóa trên 5 triệu đồng đến 10 triệu đồng, khung phạt đối với cá nhân là từ 8 triệu đồng đến 12 triệu đồng, đối với tổ chức là từ 16 triệu đồng đến 24 triệu đồng. Các giá trị lớn hơn được áp dụng những khung phạt tương ứng tại Điều 12.
Đơn vị vận tải, logistics cần lưu ý: quy định tại Điều 12 đề cập cả hành vi vận chuyển, kể cả quá cảnh, hàng hóa giả mạo nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý. Vì vậy, không thể mặc nhiên cho rằng hàng chỉ đi qua Việt Nam để đến nước thứ ba thì không cần kiểm tra thông tin lô hàng hoặc không thể phát sinh trách nhiệm pháp lý. Việc xác định vi phạm vẫn phải căn cứ vào hành vi, chứng cứ và điều kiện áp dụng của từng trường hợp.
Công an tỉnh Lạng Sơn khuyến cáo doanh nghiệp kiểm soát nguồn hàng, chứng từ và thông tin nhãn hiệu trong hoạt động kinh doanh, vận chuyển hàng hóa.
Sản xuất, gắn nhãn giả mạo hoặc nhập khẩu hàng hóa giả mạo nhãn hiệu
Rủi ro pháp lý còn phát sinh khi doanh nghiệp đặt gia công, đóng gói, gắn tem nhãn hoặc nhập khẩu sản phẩm mang nhãn hiệu giả mạo. Theo khoản 10 Điều 12, các hành vi như chế tạo, gia công, đóng gói; gắn dấu hiệu giả mạo lên hàng hóa; nhập khẩu hàng hóa mang nhãn hiệu giả mạo, hoặc đặt hàng, thuê người khác thực hiện các hành vi này, bị phạt tiền bằng 1,2 lần mức phạt của khung tương ứng với giá trị hàng hóa vi phạm, nhưng không vượt quá mức trần theo quy định đối với cá nhân. Mức áp dụng cho tổ chức được xác định theo quy định về phạt tiền đối với tổ chức.
Ví dụ, nếu hàng hóa giả mạo nhãn hiệu có giá trị vi phạm đến 5 triệu đồng, khung cơ bản tại khoản 1 Điều 12 là 4 triệu đồng đến 8 triệu đồng đối với cá nhân. Nếu hành vi thuộc khoản 10 Điều 12, mức tính theo hệ số 1,2 của khung này là 4,8 triệu đồng đến 9,6 triệu đồng đối với cá nhân; đối với tổ chức là 9,6 triệu đồng đến 19,2 triệu đồng. Đây là ví dụ theo một khung giá trị cụ thể; mức xử lý thực tế phải căn cứ vào hành vi và giá trị hàng hóa được xác định trong hồ sơ.
Ngoài phạt tiền, người vi phạm có thể bị áp dụng hình thức xử phạt bổ sung và biện pháp khắc phục hậu quả theo Điều 12, như tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm; đình chỉ hoạt động kinh doanh hàng hóa vi phạm trong trường hợp luật định; buộc xử lý hàng hóa vi phạm, buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp. Doanh nghiệp cần tính đến cả thiệt hại từ hàng hóa bị xử lý và việc gián đoạn hoạt động kinh doanh.
Khi nào có thể bị xử lý hình sự?
Chế tài hành chính không phải mức xử lý cao nhất. Theo Điều 226 Bộ luật Hình sự, người cố ý xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp đối với nhãn hiệu hoặc chỉ dẫn địa lý đang được bảo hộ tại Việt Nam, với đối tượng là hàng hóa giả mạo nhãn hiệu hoặc chỉ dẫn địa lý, có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi đáp ứng một trong các điều kiện luật định, như thực hiện với quy mô thương mại, thu lợi bất chính từ 100 triệu đồng, gây thiệt hại cho chủ sở hữu từ 200 triệu đồng, hoặc hàng hóa vi phạm trị giá từ 200 triệu đồng.
Ở khung cơ bản, cá nhân có thể bị phạt tiền từ 50 triệu đồng đến 500 triệu đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 3 năm. Trường hợp có tổ chức, phạm tội hai lần trở lên hoặc đạt các ngưỡng tăng nặng theo Điều 226, hình phạt có thể là phạt tiền từ 500 triệu đồng đến 1 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm. Pháp nhân thương mại nếu đáp ứng điều kiện chịu trách nhiệm hình sự có thể bị phạt tiền từ 500 triệu đồng đến 2 tỷ đồng ở khung cơ bản; ở khung tăng nặng có thể bị phạt tiền từ 2 tỷ đồng đến 5 tỷ đồng hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn từ 6 tháng đến 2 năm.
Các ngưỡng trên là điều kiện pháp lý để xem xét, không có nghĩa mọi trường hợp mua, bán hoặc vận chuyển hàng nghi giả mạo đều đương nhiên cấu thành tội phạm. Cơ quan có thẩm quyền phải xác định đầy đủ dấu hiệu hành vi, lỗi, đối tượng quyền được bảo hộ và các yếu tố khác theo quy định.
Kiểm soát nguồn hàng trước khi giao dịch
Công an tỉnh Lạng Sơn khuyến cáo doanh nghiệp, hộ kinh doanh và đơn vị logistics thực hiện bốn việc trọng tâm:
- Kiểm tra đối tác và nguồn hàng: đối chiếu thông tin nhà cung cấp, hợp đồng, hóa đơn, chứng từ và hàng hóa thực nhận; làm rõ các dấu hiệu bất thường về bao bì, tem nhãn, giá bán.
- Kiểm tra thông tin về nhãn hiệu: yêu cầu tài liệu phù hợp với quan hệ cung cấp, phân phối; không mặc nhiên xem lời giới thiệu của bên bán là bằng chứng hàng hóa hợp pháp.
- Lưu hồ sơ theo từng lô hàng: bảo đảm thông tin trong chứng từ phù hợp với chủng loại, số lượng, nhãn hiệu và tuyến vận chuyển; kiểm soát cả hàng lưu kho lẫn nội dung quảng cáo, chào bán trên môi trường mạng.
- Dừng giao dịch khi có nghi vấn: không tiếp tục chào bán, giao nhận hàng hóa có dấu hiệu giả mạo nhãn hiệu; bảo quản chứng từ và cung cấp thông tin cho cơ quan có thẩm quyền để được xem xét.
Ảnh: Công an Lạng Sơn tuyên truyền các quy định pháp luật về kinh tế.
Chủ động kiểm tra ngay từ khi lựa chọn nhà cung cấp giúp doanh nghiệp hạn chế nguy cơ vi phạm, bảo vệ uy tín kinh doanh, quyền lợi người tiêu dùng và quyền hợp pháp của chủ sở hữu nhãn hiệu.
Hoàng Thu
Phòng Cảnh sát kinh tế