Trước đó, Công an tỉnh Lạng Sơn chủ trì, phối hợp với các lực lượng chức năng phát hiện, thu giữ 84 tấn quặng Monazite của Công ty cổ phần Đường Lâm khi đang làm thủ tục xuất khẩu ra nước ngoài tại cửa khẩu Hữu Nghị. Kết quả giám định xác định số quặng trên là chất phóng xạ.

Ngày 13/5/2026, Cơ quan An ninh điều tra Công an tỉnh Lạng Sơn đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can và ra lệnh bắt bị can để tạm giam đối với Trần Văn Quận, Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Tổng giám đốc Công ty cổ phần Đường Lâm, về tội “Vận chuyển trái phép chất phóng xạ”, quy định tại Điều 309 Bộ luật Hình sự.

Mở rộng điều tra, ngày 10/10/2026, Cơ quan An ninh điều tra Công an tỉnh Lạng Sơn tiếp tục khởi tố, bắt tạm giam Trần Nhật Anh, nhân viên kiêm trợ lý Tổng giám đốc Công ty cổ phần Đường Lâm, về cùng tội danh. Theo kết quả điều tra, Trần Nhật Anh có hành vi hỗ trợ, giúp sức cho Trần Văn Quận vận chuyển trái phép chất phóng xạ. Các quyết định, lệnh liên quan đã được Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Lạng Sơn phê chuẩn theo quy định.

Kiểm tra tính chất hàng hóa trước khi vận chuyển, xuất khẩu

Vụ án là lời cảnh báo đối với các doanh nghiệp tham gia hoạt động mua bán, giao nhận, lưu kho, vận chuyển và xuất khẩu khoáng sản. Việc kiểm tra hồ sơ nguồn gốc cần đi đôi với xác định thành phần, đặc tính của hàng hóa và các yêu cầu quản lý chuyên ngành tương ứng.

Doanh nghiệp cần chú ý những lô hàng chưa có tài liệu xác định rõ thành phần; thông tin giữa hợp đồng, kết quả phân tích và hồ sơ khai báo không thống nhất; đối tác yêu cầu khai tên hàng khác với thực tế, sử dụng tài liệu của lô hàng khác hoặc giao hàng khi chưa hoàn thiện điều kiện pháp lý. Khi phát hiện những dấu hiệu này, cần kiểm tra, xác minh trước khi tiếp tục giao dịch.

Không chỉ căn cứ tên thương mại hoặc việc khoáng sản có chứa thành phần phóng xạ để kết luận về chế độ quản lý áp dụng. Doanh nghiệp cần xác định thành phần, đặc tính hàng hóa, đối chiếu quy định chuyên ngành để làm rõ yêu cầu khai báo, cấp phép và bảo đảm an toàn tương ứng; không tự suy đoán hàng hóa được miễn quản lý hoặc miễn cấp phép.

Tuân thủ điều kiện cấp phép và bảo đảm an toàn bức xạ

Theo khoản 1 Điều 30 Luật Năng lượng nguyên tử hiện hành, việc nhập khẩu, xuất khẩu vật liệu phóng xạ, thiết bị hạt nhân chỉ được thực hiện khi được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp giấy phép.

Điều 28 của Luật quy định tổ chức, cá nhân khi vận chuyển vật liệu phóng xạ phải lập và thực hiện kế hoạch bảo đảm an toàn, an ninh và kế hoạch ứng phó sự cố trong vận chuyển. Kế hoạch ứng phó sự cố phải được cơ quan an toàn bức xạ và hạt nhân quốc gia thẩm định.

Doanh nghiệp cần kiểm tra đồng thời nguồn gốc hợp pháp của khoáng sản, điều kiện xuất khẩu và yêu cầu về an toàn bức xạ áp dụng đối với từng lô hàng. Hợp đồng, hóa đơn hoặc việc thuê đơn vị vận chuyển không thay thế giấy phép chuyên ngành thuộc diện phải có. Khi chưa rõ tính chất hàng hóa hoặc điều kiện cấp phép, cần liên hệ cơ quan chuyên môn để được hướng dẫn trước khi triển khai.

Trách nhiệm hình sự đối với hành vi vận chuyển trái phép và cố ý giúp sức

Điều 309 Bộ luật Hình sự quy định người vận chuyển trái phép chất phóng xạ, vật liệu hạt nhân có thể bị phạt tù từ 02 đến 07 năm theo khung cơ bản. Trường hợp phạm tội có tổ chức hoặc vận chuyển, mua bán qua biên giới thuộc các trường hợp áp dụng khung hình phạt từ 05 đến 12 năm tù.

Tùy hậu quả và các điều kiện luật định, người phạm tội có thể bị áp dụng khung hình phạt từ 10 đến 15 năm tù hoặc từ 15 đến 20 năm tù, tù chung thân. Ngoài hình phạt chính, người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 10 đến 50 triệu đồng, phạt quản chế hoặc cấm cư trú từ 01 đến 05 năm. Đây là các hình phạt áp dụng đối với cá nhân phạm tội.

Theo Điều 17 Bộ luật Hình sự, người cố ý tạo điều kiện tinh thần hoặc vật chất cho việc thực hiện tội phạm có thể phải chịu trách nhiệm hình sự với vai trò đồng phạm giúp sức, dù không trực tiếp vận chuyển hàng hóa. Việc xác định trách nhiệm phải căn cứ hành vi, lỗi và chứng cứ cụ thể; không mặc nhiên coi mọi nhân viên hoặc người cung cấp dịch vụ có liên quan là đồng phạm.

Chủ động phòng ngừa vi phạm trong từng khâu hoạt động

Công an tỉnh Lạng Sơn khuyến cáo doanh nghiệp, hộ kinh doanh và các cá nhân có liên quan thực hiện tốt những nội dung sau:

Một là, xác minh hàng hóa và đối tác. Kiểm tra tư cách pháp lý của bên giao dịch, nguồn gốc hàng hóa, kết quả phân tích và sự phù hợp của hồ sơ với lô hàng thực tế. Đối với hàng hóa nghi có yếu tố phóng xạ, cần đề nghị đơn vị chuyên môn có đủ điều kiện kiểm tra, đánh giá; không chỉ dựa vào tên thương mại hoặc cam kết của người bán.

Hai là, rà soát giấy phép trước khi giao nhận, vận chuyển, xuất khẩu. Kiểm tra hiệu lực, phạm vi giấy phép áp dụng; làm rõ trách nhiệm của chủ hàng, đơn vị vận tải và đơn vị thực hiện thủ tục. Khi chưa xác định đầy đủ điều kiện pháp lý, cần tạm dừng giao dịch để kiểm tra, hoàn thiện.

Ba là, kiểm soát hồ sơ và việc thực hiện nhiệm vụ trong doanh nghiệp. Không khai sai tên hàng, thành phần, nguồn gốc; không sửa chữa, làm giả hoặc sử dụng tài liệu không đúng với lô hàng để hợp thức hóa thủ tục. Người được giao nhiệm vụ cần kịp thời báo cáo khi phát hiện yêu cầu có dấu hiệu trái pháp luật; không vì chỉ đạo của cấp trên hoặc lợi ích trước mắt mà cố ý tiếp tay cho hành vi vi phạm.

Bốn là, bảo đảm an toàn trong lưu kho, giao nhận và vận chuyển. Rà soát quy trình, phân công người chịu trách nhiệm, phổ biến yêu cầu an toàn cho người lao động; lưu giữ hồ sơ, giấy phép, kết quả kiểm tra và thông tin giao dịch để phục vụ truy xuất. Khi có cảnh báo phóng xạ, không tự ý mở kiện, lấy mẫu, sang tải hoặc xử lý hàng hóa; hạn chế người tiếp cận và thực hiện theo hướng dẫn của cơ quan chuyên môn.

Khi phát hiện dấu hiệu vận chuyển, xuất khẩu trái phép chất phóng xạ, doanh nghiệp và người dân cần kịp thời thông báo cho Cơ quan An ninh điều tra Công an tỉnh Lạng Sơn hoặc cơ quan Công an nơi gần nhất. Đối với vướng mắc về phân loại hàng hóa, cấp phép và an toàn bức xạ, cần trao đổi với cơ quan quản lý chuyên ngành và cơ quan hải quan trước khi thực hiện hoạt động vận chuyển, xuất khẩu.