Tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Lý lịch tư pháp vào ngày 05/12/2025, với tỷ lệ tán thành cao. Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2026, đánh dấu bước hoàn thiện quan trọng trong quản lý và khai thác thông tin lý lịch tư pháp, đáp ứng yêu cầu cải cách hành chính, chuyển đổi số và bảo vệ quyền lợi của người dân.

Luật được ban hành nhằm sửa đổi, bổ sung nhiều quy định của Luật Lý lịch tư pháp (đã được sửa đổi năm 2020), góp phần nâng cao hiệu quả quản lý cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp, giảm thủ tục hành chính và tăng cường kết nối dữ liệu giữa các cơ quan nhà nước.

Luật sửa đổi tập trung vào việc hoàn thiện cơ chế cấp Phiếu lý lịch tư pháp, cung cấp và sử dụng thông tin lý lịch tư pháp theo hướng hiện đại, đồng bộ với hệ thống cơ sở dữ liệu Quốc gia về dân cư và các cơ sở dữ liệu chuyên ngành.

Một trong những mục tiêu quan trọng của luật là hạn chế tình trạng lạm dụng yêu cầu người dân cung cấp Phiếu lý lịch tư pháp trong các thủ tục hành chính, đồng thời tăng cường chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan nhà nước thông qua hệ thống điện tử.

Luật cũng sửa đổi mô hình cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp theo hướng tập trung, thống nhất, giúp việc cập nhật, quản lý và khai thác thông tin được nhanh chóng, chính xác và hiệu quả hơn.

So với quy định trước đây, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Lý lịch tư pháp có nhiều điểm mới quan trọng.

Thứ nhất, hạn chế yêu cầu người dân nộp Phiếu lý lịch tư pháp: Luật quy định cơ quan, tổ chức không được yêu cầu cá nhân nộp Phiếu lý lịch tư pháp nếu pháp luật không quy định. Chỉ trong trường hợp luật, nghị quyết của Quốc hội, pháp lệnh hoặc nghị định của Chính phủ quy định thì mới được yêu cầu Phiếu lý lịch tư pháp số 01. Điểm mới này nhằm làm giảm thủ tục hành chính cho người dân, tránh tình trạng yêu cầu tràn lan Phiếu lý lịch tư pháp, tiết kiệm thời gian, chi phí xã hội và phù hợp với chủ trương cải cách hành chính.

Thứ hai, cho phép khai thác thông tin lý lịch tư pháp qua cơ sở dữ liệu: Luật bổ sung quy định cơ quan, tổ chức khi cần thông tin lý lịch tư pháp sẽ khai thác trực tiếp từ cơ sở dữ liệu thông qua kết nối, chia sẻ dữ liệu, thay vì yêu cầu người dân cung cấp Phiếu lý lịch tư pháp. Điều này giúp tăng tính minh bạch, giảm giấy tờ, đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý nhà nước và nâng cao hiệu quả giải quyết thủ tục hành chính.

Thứ ba, xây dựng cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp tập trung, thống nhất: Luật sửa đổi mô hình cơ sở dữ liệu từ hệ thống phân tán hai cấp sang cơ sở dữ liệu tập trung một cấp, thống nhất trên toàn quốc. Điểm mới này giúp dữ liệu được quản lý đồng bộ, tránh trùng lặp thông tin, tăng khả năng kết nối với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.

Thứ tư, bổ sung trách nhiệm cung cấp thông tin của các cơ quan tố tụng: Luật bổ sung trách nhiệm của cơ quan điều tra, Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân trong việc cung cấp thông tin liên quan đến khởi tố, điều tra, truy tố cho cơ quan quản lý lý lịch tư pháp. Quy định này nhằm bảo đảm thông tin đầy đủ, chính xác, cập nhật kịp thời dữ liệu án tích phục vụ công tác quản lý và phòng ngừa tội phạm.

Thứ năm, bổ sung quy định về nguồn thông tin lý lịch tư pháp: Luật sửa đổi, bổ sung các nguồn thông tin lý lịch tư pháp để phù hợp với hệ thống pháp luật hiện hành như: Bộ luật Hình sự, Bộ luật Tố tụng hình sự, Luật Thi hành án hình sự, Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam, Luật Phá sản. Điều này giúp bảo đảm tính thống nhất trong hệ thống pháp luật và nâng cao tính pháp lý của dữ liệu lý lịch tư pháp.

Việc ban hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Lý lịch tư pháp có ý nghĩa quan trọng trong thực tiễn, làm giảm thủ tục hành chính cho người dân và doanh nghiệp, tăng cường chuyển đổi số trong quản lý nhà nước, bảo vệ quyền riêng tư và thông tin cá nhân, nâng cao hiệu quả quản lý cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp, phục vụ tốt hơn công tác điều tra, truy tố, xét xử và quản lý xã hội. Đây được xem là bước tiến quan trọng trong cải cách thủ tục hành chính, góp phần xây dựng nền hành chính hiện đại, minh bạch và phục vụ người dân.

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Lý lịch tư pháp năm 2025 là bước hoàn thiện quan trọng trong hệ thống pháp luật Việt Nam, hướng tới quản lý dữ liệu tập trung, giảm thủ tục hành chính và tăng cường kết nối thông tin giữa các cơ quan nhà nước. Những điểm mới của luật không chỉ tạo thuận lợi cho người dân mà còn nâng cao hiệu quả quản lý lý lịch tư pháp, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn chuyển đổi số và hội nhập quốc tế.

Thái Thiện – Công an tỉnh