Tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV đã chính thức thông qua Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú năm 2025 (Luật số 128/2025/QH15). Đây là đạo luật quan trọng trong lĩnh vực tố tụng hình sự và thi hành án, nhằm hoàn thiện khung pháp lý, bảo đảm quyền con người và nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước trong giai đoạn mới.

Hoàn thiện cơ sở pháp lý về biện pháp ngăn chặn

Luật được thông qua ngày 10/12/2025, thay thế Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam năm 2015 và sẽ có hiệu lực từ ngày 01/7/2026.

Việc ban hành luật mới nhằm thể chế hóa đầy đủ các chủ trương của Đảng về cải cách tư pháp, đồng thời khắc phục những bất cập phát sinh trong thực tiễn thi hành các biện pháp ngăn chặn như tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú.

Luật quy định rõ phạm vi điều chỉnh, nguyên tắc, trình tự, thủ tục thi hành các biện pháp ngăn chặn, cũng như trách nhiệm của cơ quan, tổ chức và cá nhân có liên quan, qua đó bảo đảm tính minh bạch, thống nhất trong áp dụng pháp luật.

Làm rõ nội hàm “cấm đi khỏi nơi cư trú”

Một điểm đáng chú ý của luật là việc làm rõ khái niệm và phạm vi áp dụng biện pháp cấm đi khỏi nơi cư trú. Theo đó, người bị áp dụng biện pháp này không được rời khỏi phạm vi địa bàn cấp xã, phường hoặc khu vực được xác định nhằm bảo đảm sự có mặt theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền.

Quy định này góp phần khắc phục tình trạng hiểu và áp dụng chưa thống nhất trước đây, đồng thời tạo cơ sở pháp lý chặt chẽ cho việc quản lý người bị áp dụng biện pháp ngăn chặn.

Tăng cường bảo đảm quyền con người, quyền công dân

Luật năm 2025 tiếp tục nhấn mạnh nguyên tắc tôn trọng và bảo vệ quyền con người trong quá trình thi hành tạm giữ, tạm giam.

Các quy định về chế độ sinh hoạt, liên lạc, khiếu nại, tố cáo của người bị tạm giữ, tạm giam được cụ thể hóa hơn. Chẳng hạn, việc gửi, nhận thư, tài liệu phải được kiểm soát nhưng vẫn bảo đảm quyền hợp pháp của người bị áp dụng biện pháp ngăn chặn, không làm ảnh hưởng đến hoạt động tố tụng.

Đồng thời, luật quy định rõ cơ chế kiểm sát của Viện kiểm sát nhân dân, trong đó có quyền yêu cầu trả tự do ngay đối với trường hợp tạm giữ, tạm giam trái pháp luật hoặc hủy bỏ biện pháp cấm đi khỏi nơi cư trú không có căn cứ.

Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và quản lý dữ liệu

Một điểm mới quan trọng là việc xây dựng cơ sở dữ liệu về thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú, do Bộ Công an quản lý thống nhất, kết nối với cơ sở dữ liệu quốc gia về phòng, chống tội phạm.

Quy định này góp phần hiện đại hóa công tác quản lý, nâng cao hiệu quả theo dõi, giám sát và phục vụ hoạt động tố tụng hình sự.

Phân định rõ trách nhiệm quản lý nhà nước

Luật xác định rõ trách nhiệm của Chính phủ trong quản lý thống nhất; Bộ Công an là cơ quan đầu mối; các bộ, ngành và chính quyền địa phương có trách nhiệm phối hợp thực hiện.

Bên cạnh đó, hệ thống kiểm tra, thanh tra, thống kê, báo cáo cũng được quy định cụ thể, tạo cơ sở nâng cao hiệu lực, hiệu quả thi hành pháp luật.

Ý nghĩa và kỳ vọng

Việc Quốc hội Việt Nam thông qua Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú năm 2025 được đánh giá là bước tiến quan trọng trong hoàn thiện hệ thống pháp luật hình sự và tố tụng hình sự của Việt Nam.

Luật không chỉ góp phần bảo đảm quyền con người, quyền công dân theo Hiến pháp, mà còn nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội phạm, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp và hội nhập quốc tế trong tình hình mới.

Thái Thiện - Công an tỉnh