Là địa bàn biên giới, có hoạt động xuất nhập khẩu, giao thương và trung chuyển hàng hóa diễn ra thường xuyên, Lạng Sơn có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển thương mại, dịch vụ nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ phát sinh các hành vi buôn lậu, kinh doanh hàng giả, hàng hóa không rõ nguồn gốc, giả mạo nhãn hiệu và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Qua công tác nắm tình hình, kiểm tra và xử lý vi phạm cho thấy, các mặt hàng có nguy cơ bị làm giả, giả mạo nhãn hiệu khá đa dạng, tập trung vào những nhóm hàng có nhu cầu tiêu dùng cao như quần áo, giày dép, túi xách, hàng điện tử, điện thoại, mỹ phẩm, thực phẩm, thực phẩm chức năng, dược phẩm, bánh kẹo, đồ uống.

Cùng với sự phát triển của thương mại điện tử, mạng xã hội và hoạt động kinh doanh trên môi trường số, phương thức đưa hàng hóa vi phạm vào lưu thông ngày càng đa dạng. Một số đối tượng có thể lợi dụng hoạt động kinh doanh nhỏ lẻ, vận chuyển hàng hóa hoặc các nền tảng trực tuyến để tiêu thụ hàng hóa giả mạo nhãn hiệu, gây khó khăn cho công tác kiểm tra, phát hiện và xử lý.

Tăng cường phát hiện, xử lý vi phạm

Thực hiện chỉ đạo của Chính phủ, Bộ Công an và UBND tỉnh về tăng cường đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, Công an tỉnh Lạng Sơn đã phối hợp với các sở, ban, ngành và lực lượng chức năng đẩy mạnh nắm tình hình, kiểm tra, phát hiện các hành vi buôn lậu, gian lận thương mại, kinh doanh hàng giả, hàng hóa giả mạo nhãn hiệu.

Trong đợt cao điểm, lực lượng Công an tỉnh phối hợp với các lực lượng chức năng kiểm tra, phát hiện 97 vụ, 95 đối tượng vi phạm liên quan đến kinh doanh, vận chuyển hàng hóa giả mạo nhãn hiệu; thu giữ hàng hóa trị giá trên 2,7 tỷ đồng, trong đó đã khởi tố 5 vụ, 3 bị can.

Ảnh: Lực lượng Cảnh sát kinh tế kiểm tra kho hàng hóa có dấu hiệu vi phạm.

Kết quả trên cho thấy nguy cơ vi phạm về sở hữu trí tuệ vẫn hiện hữu trong hoạt động lưu thông, vận chuyển và kinh doanh hàng hóa, đòi hỏi doanh nghiệp, hộ kinh doanh phải chủ động kiểm soát nguồn hàng ngay từ khâu nhập, vận chuyển, lưu kho đến trưng bày, chào bán.

Không trực tiếp sản xuất vẫn có thể phát sinh trách nhiệm pháp lý

Theo Nghị định số 99/2013/NĐ-CP của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực sở hữu công nghiệp, đã được sửa đổi, bổ sung, hành vi vì mục đích kinh doanh như bán, chào hàng, vận chuyển, kể cả quá cảnh, tàng trữ, trưng bày để bán hàng hóa xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu, tên thương mại, chỉ dẫn địa lý, kiểu dáng công nghiệp đều có thể bị xử lý theo quy định.

Mức phạt được xác định căn cứ vào tính chất hành vi và giá trị hàng hóa, dịch vụ vi phạm. Đối với cá nhân, mức phạt tiền trong một số trường hợp có thể lên tới 250 triệu đồng; đối với tổ chức, mức phạt được xác định theo quy định áp dụng đối với tổ chức.

Do đó, doanh nghiệp, hộ kinh doanh không nên cho rằng chỉ cần không trực tiếp sản xuất hàng hóa là đương nhiên không phát sinh trách nhiệm. Việc mua bán, chào hàng, tàng trữ, trưng bày hoặc vận chuyển hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp đều có thể là căn cứ để cơ quan có thẩm quyền xem xét xử lý tùy theo hành vi, lỗi, giá trị hàng hóa và các điều kiện pháp luật có liên quan.

Hàng hóa giả mạo nhãn hiệu có chế tài nghiêm khắc

Đối với hàng hóa giả mạo nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý, pháp luật quy định riêng đối với các hành vi sản xuất, nhập khẩu, buôn bán, chào hàng, tàng trữ để bán, trưng bày để bán và vận chuyển hàng hóa vi phạm.

Ngoài phạt tiền, người vi phạm còn có thể bị áp dụng các hình thức xử phạt bổ sung và biện pháp khắc phục hậu quả như tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm; đình chỉ hoạt động trong thời hạn luật định; buộc tiêu hủy hàng hóa giả mạo nhãn hiệu, buộc đưa hàng hóa quá cảnh ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc nộp lại số lợi bất hợp pháp.

Đối với vụ việc có tính chất, mức độ nghiêm trọng và đủ yếu tố cấu thành tội phạm, người thực hiện hành vi có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp theo Điều 226 Bộ luật Hình sự.

Theo đó, người cố ý xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp đối với nhãn hiệu hoặc chỉ dẫn địa lý đang được bảo hộ tại Việt Nam, nếu thuộc các trường hợp luật định về quy mô thương mại, thu lợi bất chính, thiệt hại hoặc giá trị hàng hóa vi phạm, có thể bị phạt tiền, cải tạo không giam giữ; trường hợp thuộc khung tăng nặng có thể bị phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm.

Pháp nhân thương mại phạm tội cũng có thể bị phạt tiền, đình chỉ hoạt động có thời hạn hoặc áp dụng các hình phạt bổ sung theo quy định.

Hàng hóa quá cảnh không phải là “vùng miễn trừ”

Doanh nghiệp vận tải, logistics và các tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động xuất nhập khẩu cần đặc biệt lưu ý: pháp luật có quy định xử lý đối với hành vi vận chuyển, kể cả quá cảnh, hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp trong những trường hợp luật định.

Vì vậy, việc hàng hóa chỉ đi qua lãnh thổ Việt Nam để đến nước thứ ba không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp vận tải, logistics hoặc chủ thể có liên quan được miễn trách nhiệm tuân thủ pháp luật Việt Nam.

Chủ động kiểm soát nguồn hàng để phòng ngừa rủi ro

Để hạn chế nguy cơ vi phạm, Công an tỉnh Lạng Sơn khuyến cáo doanh nghiệp, hộ kinh doanh xây dựng quy trình kiểm soát nguồn hàng ngay từ khâu nhập hàng; kiểm tra thông tin pháp lý của nhà cung cấp, hóa đơn, chứng từ, hợp đồng và tài liệu liên quan đến nguồn gốc hàng hóa.

Đối với sản phẩm mang nhãn hiệu được bảo hộ, cần kiểm tra quyền phân phối, quyền sử dụng nhãn hiệu và tính hợp pháp của hàng hóa trước khi nhập khẩu, vận chuyển, lưu kho, trưng bày hoặc kinh doanh.

Trong hoạt động thương mại điện tử, mạng xã hội, doanh nghiệp cần kiểm soát đồng thời nguồn hàng thực tế và nội dung quảng cáo, hình ảnh, tên gọi, dấu hiệu được sử dụng để chào bán sản phẩm; không sử dụng nhãn hiệu, hình ảnh hoặc dấu hiệu được bảo hộ khi chưa có quyền sử dụng hợp pháp.

Ảnh: Lực lượng Công an tuyên truyền các quy định pháp luật về kinh tế và sở hữu trí tuệ.

Khi phát hiện hoặc nghi ngờ hàng hóa giả mạo nhãn hiệu, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, doanh nghiệp, hộ kinh doanh cần chủ động dừng giao dịch, kiểm tra lại hồ sơ, chứng từ và thông báo cho cơ quan chức năng khi cần thiết.

Thời gian tới, Công an tỉnh Lạng Sơn tiếp tục tăng cường nắm tình hình, phối hợp kiểm tra, xử lý các hành vi buôn lậu, gian lận thương mại, sản xuất, kinh doanh hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ; đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến pháp luật nhằm phòng ngừa vi phạm từ sớm, từ xa.

Chu Niệm - Phòng Cảnh sát kinh tế