Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, không gian mạng ngày càng gắn bó mật thiết với đời sống xã hội, mang lại nhiều tiện ích trong học tập, lao động, sản xuất, kinh doanh và thực hiện thủ tục hành chính. Tuy nhiên, cùng với những tiện ích đó, nguy cơ mất an toàn thông tin, lộ, lọt dữ liệu cá nhân, lừa đảo trực tuyến, xúc phạm danh dự, nhân phẩm và phát tán thông tin xấu, độc cũng ngày càng diễn biến phức tạp.

Dữ liệu cá nhân đang trở thành mục tiêu mà các đối tượng phạm tội hướng tới. Thông tin bị thu thập, chiếm đoạt không chỉ gồm họ tên, ngày, tháng, năm sinh, số điện thoại, địa chỉ mà còn có thể bao gồm số tài khoản ngân hàng, thông tin giao dịch, hình ảnh giấy tờ tùy thân, dữ liệu vị trí, dữ liệu sinh trắc học và nhiều loại dữ liệu nhạy cảm khác.

Các đối tượng có thể sử dụng những dữ liệu này để xây dựng kịch bản lừa đảo có mức độ tin cậy cao; giả danh cơ quan nhà nước, ngân hàng, doanh nghiệp hoặc người thân của nạn nhân nhằm thực hiện hành vi vi phạm pháp luật.

Người dân cần thận trọng khi cấp quyền truy cập thông tin nhạy cảm cho các ứng dụng trên điện thoại, máy tính (Ảnh minh hoạ, nguồn sưu tầm)

Đặc biệt, sự phát triển của trí tuệ nhân tạo và công nghệ Deepfake khiến thủ đoạn của các đối tượng ngày càng tinh vi. Từ hình ảnh, giọng nói, video hoặc thông tin cá nhân được công khai trên mạng xã hội, các đối tượng có thể tạo ra nội dung giả mạo để xuyên tạc, xúc phạm danh dự, giả danh người khác hoặc thực hiện hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản.

Hiểu luật để tự bảo vệ mình trên không gian mạng

Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân số 91/2025/QH15, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2026, quy định về dữ liệu cá nhân, bảo vệ dữ liệu cá nhân và quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan.

Theo quy định của pháp luật, chủ thể dữ liệu có quyền được biết về hoạt động xử lý dữ liệu cá nhân của mình; đồng ý hoặc không đồng ý, rút lại sự đồng ý theo quy định; truy cập, chỉnh sửa hoặc yêu cầu chỉnh sửa, xóa, hạn chế xử lý dữ liệu; khiếu nại, tố cáo, khởi kiện và yêu cầu bồi thường thiệt hại khi quyền, lợi ích hợp pháp bị xâm phạm.

Pháp luật nghiêm cấm các hành vi mua, bán dữ liệu cá nhân; chiếm đoạt, cố ý làm lộ, làm mất dữ liệu cá nhân; xử lý dữ liệu cá nhân trái quy định của pháp luật hoặc sử dụng dữ liệu cá nhân của người khác để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật.

Cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân xử lý dữ liệu cá nhân phải bảo đảm đúng mục đích, phạm vi, tuân thủ quy định của pháp luật và áp dụng các biện pháp bảo vệ phù hợp; đồng thời thực hiện đầy đủ trách nhiệm trong trường hợp xử lý dữ liệu cá nhân nhạy cảm hoặc chuyển dữ liệu cá nhân xuyên biên giới.

Để chủ động bảo vệ dữ liệu cá nhân, phòng ngừa nguy cơ trở thành nạn nhân của tội phạm trên không gian mạng, Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Công an tỉnh Lạng Sơn khuyến cáo người dân không tùy tiện cung cấp số định danh cá nhân, thông tin thẻ căn cước, số tài khoản ngân hàng, mã OTP, mật khẩu, hình ảnh giấy tờ tùy thân hoặc dữ liệu sinh trắc học cho tổ chức, cá nhân không rõ danh tính. Hạn chế công khai số điện thoại, địa chỉ, ngày sinh, lịch trình, thông tin về người thân và các dữ liệu riêng tư không cần thiết trên mạng xã hội.

Người dân không truy cập đường dẫn lạ, mở tệp tin không rõ nguồn gốc; không cài đặt ứng dụng theo hướng dẫn của người lạ hoặc từ nguồn không chính thống. Cần sử dụng mật khẩu mạnh, không dùng chung một mật khẩu cho nhiều tài khoản; kích hoạt xác thực hai lớp hoặc nhiều lớp đối với các tài khoản quan trọng; thường xuyên kiểm tra, quản lý quyền truy cập của ứng dụng đối với danh bạ, camera, micro, vị trí, hình ảnh và dữ liệu cá nhân.

Khi nhận được yêu cầu chuyển tiền, cung cấp thông tin hoặc thực hiện thao tác bất thường qua điện thoại, tin nhắn hay mạng xã hội, người dân cần bình tĩnh kiểm chứng qua kênh liên lạc chính thức; tuyệt đối không làm theo yêu cầu khi chưa xác định rõ danh tính và mục đích của người liên hệ.

Phùng Việt Hoàng

Phòng ANM&PCTPSDCNC