Ngày 13/02/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 59/2026/NĐ-CP, thay thế Nghị định số 142/2021/NĐ-CP, nhằm làm rõ, cập nhật và củng cố khung pháp lý đối với các biện pháp xử lý hành chính liên quan đến người vi phạm, đặc biệt là người nước ngoài. Nghị định này sẽ có hiệu lực từ ngày 01/4/2026 và trở thành cơ sở pháp lý quan trọng trong công tác trục xuất, tạm giữ và quản lý người vi phạm pháp luật tại Việt Nam.

Nghị định gồm 6 chương, 44 điều quy định về đối tượng áp dụng, thủ tục áp dụng hình thức xử phạt trục xuất; quyền, nghĩa vụ của người bị áp dụng hình thức xử phạt trục xuất; biện pháp quản lý người nước ngoài vi phạm pháp luật Việt Nam trong thời gian làm thủ tục trục xuất và trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức thi hành hình thức xử phạt trục xuất. Trong đó, một số nội dung được điều chỉnh, thay đổi như sau:

1. Mở rộng phạm vi và hệ thống hóa biện pháp trục xuất: Trước đây, các quy định về trục xuất người nước ngoài còn rời rạc, chủ yếu nằm rải rác trong các văn bản luật và nghị định khác nhau. Nghị định 59/2026/NĐ-CP tập trung cụ thể hóa:

- Quy định rõ đối tượng áp dụng trục xuất.

- Làm rõ trình tự thủ tục đề nghị xử phạt trục xuất, từ việc lập biên bản, gửi hồ sơ đến cơ quan quản lý xuất nhập cảnh, đến quyết định trục xuất (cụ thể hóa với hồ sơ, thời hạn xử lý).

- Quy định quyền và nghĩa vụ của người bị trục xuất, đảm bảo quyền được biết và các thủ tục hành chính liên quan. Điều này tạo ra một thể chế pháp lý thống nhất hơn, khắc phục việc thực hiện xử lý trục xuất thiếu đồng bộ trước đây.

2. Siết chặt biện pháp tạm giữ và áp giải theo thủ tục hành chính: Một trong những điểm mới quan trọng của Nghị định là hệ thống hóa biện pháp xử lý tạm giữ đối với người vi phạm hành chính, bao gồm:

- Việc tạm giữ người phải áp dụng theo đúng thủ tục hành chính, bảo đảm quyền con người và các điều kiện pháp lý.

- Mọi trường hợp tạm giữ phải có quyết định bằng văn bản theo mẫu quy định, không còn tình trạng tạm giữ “chui” hay không có quyết định pháp lý rõ ràng.

- Siết chặt thẩm quyền tạm giữ người theo quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính và bảo đảm quyền lợi của người bị tạm giữ. Đây là bước tiến nhằm phòng ngừa việc lạm dụng biện pháp tạm giữ và củng cố tính minh bạch, pháp lý trong xử lý vi phạm hành chính.

3. Quy định chi tiết về quản lý người nước ngoài trong thời gian làm thủ tục trục xuất. So với các văn bản trước đây, Nghị định lần này:

- Mở rộng đối tượng quản lý, không chỉ người nước ngoài bị trục xuất mà còn cả đối tượng đang trong thời gian làm thủ tục tạm giữ, áp giải và quản lý.

- Cụ thể hóa các quy định, trách nhiệm của cơ quan, đơn vị thực hiện các biện pháp hành chính liên quan đối với người nước ngoài.

- Thiết lập cơ chế bảo đảm quyền lợi cho người nước ngoài trong quá trình bị xử lý hành chính. Điều này giúp hoàn thiện pháp luật, tránh bỏ sót và tạo khung pháp lý rõ ràng hơn khi xử lý người nước ngoài vi phạm pháp luật Việt Nam.

4. Được xây dựng, thực thi thống nhất với các Luật hiện hành liên quan đến Nghị định này, như: Luật Nhập cảnh, xuất cảnh, quá cảnh, cư trú của người nước ngoài tại Việt Nam và Luật Xử lý vi phạm hành chính.

Điều chỉnh các quy định bổ sung về quyền, nghĩa vụ trong xử lý hành chính, phù hợp với xu hướng hoàn thiện pháp luật trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Nhờ đó, việc thi hành tạm giữ, áp giải và trục xuất sẽ thống nhất với các chế định pháp luật khác, giảm mâu thuẫn, chồng chéo và thiếu sót trong thực tiễn áp dụng.

Nghị định số 59/2026/NĐ-CP là bước củng cố pháp lý quan trọng trong xử lý vi phạm hành chính đối với người nước ngoài tại Việt Nam, thể hiện sự đánh giá lại các bất cập trước đây trong quản lý, đồng thời bảo đảm quyền con người trong thủ tục hành chính. Việc cập nhật các quy trình, quyền và nghĩa vụ rõ ràng sẽ giúp cơ quan thực thi pháp luật, tổ chức, cá nhân liên quan thực hiện đúng pháp luật, minh bạch và thận trọng hơn trong các biện pháp xử lý hành chính.

Thái Thiện - Phòng PV01, Công an tỉnh