Theo kết quả điều tra, trong giai đoạn 2020 - 2021, Lộc Thị Hồng, thời điểm xảy ra vụ việc là Trưởng phòng Kê khai - Kế toán thuế thuộc Cục Thuế tỉnh Lạng Sơn, đã nhận tiền hối lộ năm lần với tổng số tiền 550 triệu đồng để tạo điều kiện, giúp đỡ Công ty TNHH MTV xuất nhập khẩu Golden Sun trong việc chiếm đoạt tiền hoàn thuế giá trị gia tăng với tổng số tiền gần 200 tỷ đồng. Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Lạng Sơn đã khởi tố, bắt tạm giam Lộc Thị Hồng về tội “Nhận hối lộ” và Đỗ Kim Nhung, kế toán công ty, về tội “Môi giới hối lộ”. Vụ án đang được tiếp tục điều tra, làm rõ trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân liên quan.

Đối với doanh nghiệp hoạt động xuất nhập khẩu tại Lạng Sơn, việc quản lý hồ sơ, hóa đơn, chứng từ và thực hiện đúng thủ tục hoàn thuế có ý nghĩa trực tiếp đối với hoạt động kinh doanh. Doanh nghiệp cần đặc biệt cảnh giác trước lời chào mời “lo được hồ sơ”, “bảo đảm được hoàn thuế” hoặc yêu cầu chi tiền ngoài hợp đồng để tác động đến người giải quyết công việc. Việc gọi khoản tiền là “chi phí quan hệ”, “tiền cảm ơn” hay “phí hỗ trợ” không quyết định tính hợp pháp; cơ quan có thẩm quyền sẽ xem xét bản chất, mục đích và hành vi thực tế.

Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 01/7/2026, yêu cầu người nộp thuế khai chính xác, trung thực, đầy đủ và chịu trách nhiệm về hồ sơ, tài liệu cung cấp cho cơ quan quản lý thuế. Người nộp thuế phải tuân thủ chế độ kế toán, sử dụng hóa đơn, chứng từ đúng quy định và thực hiện nghĩa vụ thuế kể cả khi người đại diện hoặc người được ủy quyền thực hiện thủ tục sai quy định. Doanh nghiệp cũng có quyền được hướng dẫn, được biết thời hạn giải quyết hoàn thuế, căn cứ đối với số tiền không được hoàn, khiếu nại và tố cáo hành vi vi phạm theo quy định.

Như vậy, thuê kế toán, đại lý thuế hoặc người được ủy quyền thực hiện thủ tục không có nghĩa doanh nghiệp được giao khoán toàn bộ trách nhiệm kiểm soát hồ sơ. Người quản lý cần kiểm tra căn cứ đề nghị hoàn thuế, tính thống nhất của chứng từ và các khoản chi phục vụ thủ tục. Hồ sơ không đủ điều kiện phải được rà soát, bổ sung hoặc xử lý theo hướng dẫn hợp pháp, không tìm cách hợp thức hóa bằng quan hệ cá nhân hay tiền hối lộ.

Về trách nhiệm hình sự, khoản 1 Điều 364 Bộ luật Hình sự quy định xử lý người trực tiếp hoặc qua trung gian đã đưa hoặc sẽ đưa tiền, tài sản, lợi ích vật chất từ 2 triệu đồng đến dưới 100 triệu đồng, hoặc lợi ích phi vật chất, nhằm để người có chức vụ, quyền hạn làm hoặc không làm một việc vì lợi ích hoặc theo yêu cầu của người đưa hối lộ. Khung hình phạt gồm phạt tiền từ 20 triệu đồng đến 200 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm. Đáng chú ý, quy định bao gồm cả trường hợp “sẽ đưa”, nên không thể cho rằng chỉ khi đã giao tiền mới có nguy cơ bị xử lý.

Khoản 3 Điều 364 quy định trường hợp của hối lộ là tiền, tài sản hoặc lợi ích vật chất khác trị giá từ 500 triệu đồng đến dưới 1 tỷ đồng thì bị phạt tù từ 7 năm đến 12 năm. Đây là cảnh báo trực tiếp đối với người điều hành doanh nghiệp, nhân viên hoặc người được giao thực hiện thủ tục nếu sử dụng tiền để tác động trái pháp luật đến việc giải quyết hồ sơ.

Người trung gian cũng có thể phải chịu trách nhiệm hình sự. Theo khoản 1 Điều 365 Bộ luật Hình sự, môi giới hối lộ với của hối lộ là tiền, tài sản hoặc lợi ích vật chất trị giá từ 2 triệu đồng đến dưới 100 triệu đồng, hoặc lợi ích phi vật chất, có thể bị phạt tiền, cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù. Khoản 3 Điều này quy định của hối lộ trị giá từ 500 triệu đồng đến dưới 1 tỷ đồng thì bị phạt tù từ 5 năm đến 10 năm; từ 1 tỷ đồng trở lên, khoản 4 quy định phạt tù từ 8 năm đến 15 năm. Người nhận hối lộ bị xử lý theo Điều 354; riêng trường hợp của hối lộ từ 500 triệu đồng đến dưới 1 tỷ đồng, điểm a khoản 3 quy định phạt tù từ 15 năm đến 20 năm. Việc áp dụng đối với từng người trong vụ án phải căn cứ hành vi, chứng cứ, thời điểm phạm tội và các tình tiết cụ thể.

Để phòng ngừa, doanh nghiệp cần phân biệt rõ chi phí dịch vụ hợp pháp với khoản tiền dùng để tác động đến cán bộ. Hợp đồng kế toán, tư vấn hoặc dịch vụ làm thủ tục thuế phải thể hiện phạm vi công việc, trách nhiệm và phí dịch vụ; các khoản thanh toán cần có chứng từ và được kiểm soát. Không chấp thuận khoản chi không rõ người nhận, không rõ nội dung hoặc được giải thích là tiền “đối ngoại” nhằm bảo đảm hồ sơ được duyệt.

Đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu, cần đối chiếu hồ sơ hoàn thuế với giao dịch thực tế, hóa đơn, chứng từ thanh toán, hồ sơ hải quan và tài liệu liên quan theo yêu cầu pháp luật. Đồng thời, quản lý chặt chữ ký số, tài khoản giao dịch thuế điện tử và quyền truy cập của nhân viên, đơn vị dịch vụ; không ký hồ sơ khi chưa kiểm tra hoặc giao quyền sử dụng công cụ xác thực mà thiếu giám sát. Đây là những biện pháp giúp phát hiện sai lệch và hạn chế nguy cơ hồ sơ bị sử dụng trái mục đích.

Khi bị yêu cầu đưa tiền hoặc được chào mời thông qua người trung gian để giải quyết thủ tục, doanh nghiệp cần từ chối, lưu giữ hợp pháp tin nhắn, thư điện tử, chứng từ và thông tin liên quan để phản ánh. Khoản 7 Điều 364 Bộ luật Hình sự quy định người bị ép buộc đưa hối lộ mà chủ động khai báo trước khi bị phát giác được coi là không có tội và được trả lại toàn bộ của đã dùng để đưa hối lộ; người đưa hối lộ dù không bị ép buộc nhưng chủ động khai báo trước khi bị phát giác có thể được miễn trách nhiệm hình sự và được trả lại một phần hoặc toàn bộ của đã dùng để đưa hối lộ. Việc xem xét phải đáp ứng đúng điều kiện luật định.

Từ vụ án tại Lạng Sơn, các doanh nghiệp cần chủ động rà soát quy trình thực hiện thủ tục thuế, kiểm soát hồ sơ và các khoản chi, xác định rõ trách nhiệm của người quản lý, kế toán và người được ủy quyền. Khi phát hiện dấu hiệu đưa, nhận hoặc môi giới hối lộ, doanh nghiệp, người dân cần cung cấp thông tin cho cơ quan Công an; đối với thông tin liên quan vụ án trên, cung cấp cho Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Lạng Sơn để tiếp nhận, xác minh, xử lý theo quy định. Tuân thủ pháp luật và sử dụng các kênh giải quyết chính thức là cách bảo vệ quyền lợi doanh nghiệp, góp phần xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch.