Thời gian gần đây, trào lưu sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để biến ảnh chân dung hiện đại thành những bức ảnh mang phong cách “thập niên 80” xuất hiện phổ biến trên mạng xã hội và thu hút đông đảo người dùng tham gia. Chỉ với một hoặc một số hình ảnh cá nhân, người dùng có thể nhanh chóng tạo ra những bức ảnh mang phong cách hoài cổ để chia sẻ trên Facebook, TikTok và các nền tảng khác.
Tuy nhiên, bên cạnh yếu tố giải trí, việc cung cấp hình ảnh cá nhân cho các trang web, ứng dụng hoặc dịch vụ AI cũng đặt ra những nguy cơ liên quan đến bảo vệ dữ liệu cá nhân mà người dùng cần đặc biệt lưu ý.
Khi tải ảnh chân dung lên một nền tảng trực tuyến, người dùng đang chuyển dữ liệu hình ảnh của mình cho đơn vị cung cấp dịch vụ xử lý. Tùy thuộc vào chính sách của từng nền tảng, hình ảnh có thể được lưu trữ, xử lý hoặc chia sẻ với các bên liên quan trong quá trình cung cấp dịch vụ. Đối với những ứng dụng không rõ nguồn gốc, thiếu chính sách bảo mật minh bạch hoặc yêu cầu quyền truy cập vượt quá nhu cầu sử dụng, nguy cơ dữ liệu cá nhân bị thu thập, sử dụng sai mục đích hoặc bị lộ, lọt càng cần được cảnh giác.
Trào lưu (trend) dùng AI tạo hình ảnh phong cách “thập niên 80”
Theo Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025, dữ liệu sinh trắc học là dữ liệu về thuộc tính vật lý, đặc điểm sinh học cá biệt và ổn định của một người để xác định người đó. Hình ảnh khuôn mặt rõ nét, khi được xử lý bằng các công nghệ phù hợp, có thể được sử dụng để tạo lập hoặc trích xuất các đặc trưng phục vụ nhận dạng cá nhân. Vì vậy, người dùng không nên tùy tiện cung cấp ảnh chân dung chất lượng cao cho những nền tảng không rõ chủ thể quản lý hoặc không công khai cách thức thu thập, lưu trữ và xử lý dữ liệu.
Một nguy cơ khác là hình ảnh cá nhân sau khi bị thu thập có thể bị lợi dụng để phục vụ các hành vi giả mạo bằng công nghệ Deepfake. Các đối tượng có thể sử dụng hình ảnh, giọng nói hoặc các thông tin thu thập từ mạng xã hội để tạo video, hình ảnh giả, giả danh chủ tài khoản nhằm vay tiền, yêu cầu chuyển tiền, chiếm đoạt tài sản hoặc thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật khác.
Nguy cơ càng gia tăng khi người dùng công khai đồng thời nhiều thông tin như ngày, tháng, năm sinh; địa chỉ cư trú; nơi làm việc, học tập; số điện thoại; biển số phương tiện; giấy tờ tùy thân hoặc hình ảnh của người thân. Khi những thông tin này được tổng hợp, đối tượng xấu có thể xây dựng hồ sơ dữ liệu tương đối đầy đủ về một cá nhân để phục vụ các kịch bản lừa đảo có tính cá nhân hóa cao.
Để bảo vệ dữ liệu cá nhân khi sử dụng các ứng dụng AI, Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao Công an tỉnh Lạng Sơn khuyến cáo người dân không tùy tiện tải ảnh chân dung, giấy tờ tùy thân hoặc hình ảnh có chứa thông tin riêng tư lên các trang web, ứng dụng AI không rõ nguồn gốc.
Trước khi sử dụng dịch vụ, cần kiểm tra đơn vị cung cấp, chính sách bảo mật, mục đích thu thập dữ liệu, thời gian lưu trữ và các quyền mà ứng dụng yêu cầu. Chỉ cung cấp những quyền thực sự cần thiết; không cấp quyền truy cập danh bạ, vị trí, thư viện ảnh hoặc dữ liệu thiết bị nếu chức năng của ứng dụng không yêu cầu.
Người dân cũng cần hạn chế công khai quá nhiều thông tin cá nhân trên mạng xã hội; thiết lập quyền riêng tư phù hợp cho tài khoản và đặc biệt thận trọng khi đăng tải hình ảnh của trẻ em. Không nên sử dụng hình ảnh nhạy cảm hoặc hình ảnh có thể làm lộ thông tin về nơi ở, trường học, lịch trình sinh hoạt của trẻ để tham gia các trào lưu trực tuyến.
Đối với các nền tảng AI, nên ưu tiên lựa chọn dịch vụ của nhà cung cấp có danh tính rõ ràng, chính sách xử lý dữ liệu minh bạch, có cơ chế cho phép người dùng quản lý hoặc yêu cầu xóa dữ liệu đã cung cấp.
Các trào lưu trên mạng xã hội có thể thay đổi rất nhanh, nhưng dữ liệu cá nhân sau khi đã bị thu thập, sao chép hoặc phát tán thì rất khó kiểm soát hoàn toàn. Vì vậy, mỗi người dùng cần cân nhắc kỹ trước khi cung cấp hình ảnh và thông tin cá nhân cho các dịch vụ trực tuyến, chủ động bảo vệ dữ liệu của bản thân và gia đình.
Khi phát hiện tài khoản bị giả mạo, dữ liệu cá nhân bị sử dụng trái phép hoặc có dấu hiệu lừa đảo trên không gian mạng, người dân cần lưu giữ các thông tin, tài liệu liên quan và kịp thời thông báo cho cơ quan Công an để được hướng dẫn, xử lý theo quy định./.
Trần Mai Lâm
Phòng An ninh mạng