Luật Giám định tư pháp 2025 (Luật số 105/2025/QH15) được Quốc hội thông qua ngày 05/12/2025 và chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01/5/2026. Văn bản luật này mang đến nhiều thay đổi quan trọng nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động giám định tư pháp trong tình hình mới.
Luật Giám định tư pháp năm 2025 chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01/5/2026 với nhiều sửa đổi quan trọng.
Bổ sung các hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động giám định Tại Điều 9, Luật bổ sung và sửa đổi nhiều hành vi bị nghiêm cấm nhằm tăng cường tính minh bạch. Cụ thể, nghiêm cấm tự ý từ chối tiếp nhận, thực hiện hoặc từ chối kết luận giám định không có lý do chính đáng; cấm nhận lợi ích vật chất để làm sai lệch kết quả; cấm lạm dụng giám định để thay thế hoạt động điều tra; cấm cố ý kéo dài thời gian ban hành kết luận và tiết lộ thông tin làm ảnh hưởng đến tiến trình tố tụng.
Mở rộng thẩm quyền bổ nhiệm giám định viên Theo Điều 11, Luật bổ sung thẩm quyền bổ nhiệm và miễn nhiệm giám định viên tư pháp cho Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao. Quy định này áp dụng riêng đối với những người làm việc tại các cơ quan, đơn vị thuộc thẩm quyền quản lý của Viện kiểm sát nhân dân tối cao, giúp kiện toàn tổ chức giám định trong ngành kiểm sát.
(Ảnh minh họa) Luật Giám định tư pháp 2025 có hiệu lực từ ngày 01/5/2026
Tổ chức lại hệ thống giám định tư pháp công lập Điều 17 của Luật quy định rõ mô hình hoạt động của các tổ chức công lập. Đáng chú ý, tổ chức giám định thuộc Viện kiểm sát nhân dân tối cao sẽ thực hiện giám định chuyên ngành âm thanh, kỹ thuật số và điện tử. Trong khi đó, tổ chức giám định tư pháp công lập thuộc Công an cấp tỉnh sẽ chịu trách nhiệm thực hiện giám định chuyên ngành pháp y tử thi và pháp y thương tích.
Mở rộng phạm vi hoạt động của Văn phòng giám định tư pháp Theo Điều 12, Văn phòng giám định tư pháp ngoài công lập được phép thành lập và hoạt động trong nhiều lĩnh vực hơn như tài chính, ngân hàng, xây dựng, tài nguyên, văn hóa, pháp y (chuyên ngành ADN) và kỹ thuật hình sự (tài liệu, kỹ thuật số, dấu vết đường vân). Tuy nhiên, các văn phòng này không được thực hiện giám định trong tố tụng hình sự, trừ các trường hợp đặc biệt được người trưng cầu yêu cầu.
Rút ngắn thời hạn thực hiện giám định tư pháp Điều 30 quy định giảm thời hạn thực hiện đối với các vụ việc dân sự, hành chính. Thời hạn giám định tối đa giảm từ 03 tháng xuống còn 02 tháng; đối với vụ việc phức tạp giảm từ 04 tháng xuống còn 03 tháng; đồng thời bổ sung thời hạn tối đa 04 tháng cho vụ việc đặc biệt phức tạp. Luật cũng siết chặt quy định thời hạn yêu cầu bổ sung tài liệu trong vòng 24 giờ và thực hiện bổ sung trong thời gian 05 ngày.
Ứng dụng văn bản điện tử và bổ sung quy định đình chỉ, từ chối giám định Luật quy định bắt buộc phải có văn bản hoặc dữ liệu điện tử ghi nhận toàn bộ quá trình, tiến độ và phương pháp thực hiện giám định (Điều 34). Đồng thời, bổ sung trường hợp người trưng cầu thông báo đình chỉ bằng văn bản khi vụ việc không cần đến kết luận giám định (Điều 36) và gộp chung các quy định từ chối thực hiện giám định cho cả tổ chức và cá nhân khi có quyền lợi liên quan hoặc đã giám định cùng nội dung trước đó (Điều 38).
Chế độ hỗ trợ đặc thù và thuê khoán chuyên gia Nhằm thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao, Điều 41 bổ sung chính sách hỗ trợ đặc thù cho người hưởng lương ngân sách làm việc trong lĩnh vực độc hại, nguy hiểm. Đồng thời, cho phép các tổ chức giám định công lập áp dụng cơ chế thuê khoán chuyên gia giỏi ngoài khu vực nhà nước với mức thù lao tương xứng với năng lực.
Đình Duy
Phòng Kỹ thuật hình sự