Ngày 10/12/2025, tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú số 128/2025/QH15. Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2026. Đây là lần đầu tiên việc thi hành biện pháp ngăn chặn cấm đi khỏi nơi cư trú được quy định thành một chế định riêng trong luật, góp phần hoàn thiện cơ sở pháp lý, nâng cao hiệu quả quản lý người bị áp dụng biện pháp ngăn chặn, đồng thời bảo đảm quyền con người, quyền công dân trong tố tụng hình sự.

Một trong những điểm mới nổi bật là việc sửa đổi, bổ sung Điều 123 Bộ luật Tố tụng hình sự về nghĩa vụ của bị can, bị cáo bị áp dụng biện pháp cấm đi khỏi nơi cư trú. Theo đó, tại Điều 73 Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú quy định bị can, bị cáo bị cấm đi khỏi nơi cư trú phải làm giấy cam đoan thực hiện các nghĩa vụ sau: Không đi khỏi nơi cư trú nếu không được người đã ra lệnh cấm đi khỏi nơi cư trú cho phép, trừ trường hợp vì lý do bất khả kháng hoặc do trở ngại khách quan; có mặt theo giấy triệu tập, trừ trường hợp vì lý do bất khả kháng hoặc do trở ngại khách quan; không bỏ trốn, không tiếp tục phạm tội; không mua chuộc, cưỡng ép, xúi giục người khác khai báo gian dối, cung cấp tài liệu sai sự thật; không tiêu hủy, giả mạo chứng cứ, tài liệu, đồ vật của vụ án, tẩu tán tài sản liên quan đến vụ án; không đe dọa, khống chế, trả thù người làm chứng, bị hại, người tố giác tội phạm và người thân thích của những người này.

Đáng chú ý, luật đã bổ sung quy định xử lý nghiêm đối với trường hợp vi phạm nghĩa vụ cam đoan. Theo đó, nếu bị can, bị cáo vi phạm các nghĩa vụ đã cam đoan hoặc vi phạm các quy định của Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú thuộc trường hợp bị đề nghị thay đổi biện pháp ngăn chặn thì có thể bị áp dụng biện pháp tạm giam. Quy định này góp phần nâng cao tính răn đe, bảo đảm hiệu lực của biện pháp ngăn chặn trong thực tiễn.

Bên cạnh đó, luật cũng làm rõ trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị trong công tác quản lý, theo dõi người bị cấm đi khỏi nơi cư trú. Người ra lệnh cấm đi khỏi nơi cư trú phải gửi lệnh cấm đi khỏi nơi cư trú cho Trưởng Công an cấp xã nơi bị can, bị cáo cư trú, đơn vị quân đội được giao quản lý theo dõi họ. Việc phân định rõ trách nhiệm của các cơ quan chức năng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả công tác quản lý nhà nước, phòng ngừa các hành vi vi phạm pháp luật và bảo đảm hoạt động điều tra, truy tố, xét xử được tiến hành thuận lợi.

Việc ban hành Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú năm 2025 đánh dấu bước hoàn thiện quan trọng trong hệ thống pháp luật tố tụng hình sự, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp, đồng thời bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm với việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân.